ارائه مدل فرزندپروری مبتنی بر تربیت معنوی با تاکید بر ساحت های وجودی انسان

زمینه و هدف: تربیت معنوی به عنوان یکی از ابعاد بنیادین تعلیم و تربیت، نقش اساسی در شکوفایی فطرت الهی انسان و دستیابی او به حیات طیبه ایفا می کند. با وجود تاکید نظریه های مختلف بر اهمیت فرزندپروری، بسیاری از این دیدگاه ها از توجه به ساحت های عمیق وجودی انسان غفلت ورزیده اند. پژوهش حاضر با هدف ارائه مدل فرزندپروری مبتنی بر تربیت معنوی با تاکید بر سه ساحت وجودی حس، خیال و عقل انجام شد. روش ها: این مطالعه با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی و تکنیک دلفی انجام شد. جامعه مورد مطالعه شامل منابع مکتوب اعم از کتب و مقالات علمی در پنج حوزه تخصصی روانشناسی، جامعه شناسی، فلسفه، ادبیات عرفانی و متون اسلامی بود. نمونه گیری به صورت هدفمند و با روش نمونه گیری متوالی از نوع نظری انجام گرفت. فرایند گردآوری و تحلیل داده ها در سه گام شامل مرور نظام مند ادبیات و استخراج مولفه ها، اعتبارسنجی با روش دلفی توسط ۱۰ متخصص و تدوین مدل نهایی انجام شد. برای تعیین روایی محتوایی از شاخص های CVR و CVI استفاده گردید. یافته ها: از مجموع ۸۷ منبع بررسی شده، مولفه های مرتبط با تربیت معنوی در دو محور اهداف و پیامدهای تربیتی استخراج و در سه ساحت حس، خیال و عقل طبقه بندی گردید. در ساحت حس، اهدافی همچون بلوغ عاطفی، مهارت های اجتماعی و تسلط بر محیط با پیامدهایی نظیر رشد جسمی و عاطفی، مسئولیت پذیری عملی و هویت اجتماعی شناسایی شد. در ساحت خیال، اهدافی مانند خودشکوفایی، قرب الهی و معرفت شهودی با پیامدهای تقوا، خلاقیت و سعادت معنوی به دست آمد. در ساحت عقل، اهداف پرورش تعقل، شناخت نظم جهان و تشخیص خوب از بد با پیامدهای شکوفایی عقل، عدالت محوری و تکامل جامعه همراه بود. نتایج اعتبارسنجی نشان داد که ۴۷ مولفه از ۴۸ مولفه (۹/۹۷ درصد) دارای CVR بالاتر از ۰/۶۲ و CVI بالاتر از ۰/۷۹ بودند که بیانگر روایی محتوایی مطلوب مدل است. بالاترین مقادیر مربوط به مولفه های خداگونه شدن و قرب الهی ۰/۹۵ CVI = و پرورش ذهن، اندیشه و تعقل ۰/۹۰ CVR =  بود. نتیجه گیری: مدل ارائه شده نشان می دهد که تربیت معنوی زمانی به طور کامل محقق می شود که پرورش متوازن و هماهنگ هر سه ساحت حس، خیال و عقل مورد توجه قرار گیرد. این مدل می تواند به عنوان چارچوبی نظری و عملی برای والدین، مشاوران و نظام آموزشی در جهت تربیت نسلی متعالی و دارای سلامت معنوی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

Spiritual Education ، Parenting ، Existential Dimensions ، Sense ، Imagination ، Intellect ، Spiritual Health ، تربیت معنوی ، فرزندپروری ، ساحت های وجودی ، حس ، خیال ، عقل ، سلامت معنوی