پویایی های جمعیتی و بازتعریف رویکردهای امنیتی در شورای همکاری خلیج فارس

در دو دهه اخیر، کشورهای شورای همکاری خلیج فارس با دگرگونی های جمعیتی چشمگیری روبه رو شده اند که ساختارهای اجتماعی و اقتصادی آنان را دگرگون ساخته و پیامدهای عمیقی بر معادلات امنیتی منطقه نهاده است. پرسش پژوهش آن است که رشد شتابان جمعیت، مهاجرت گسترده نیروی کار خارجی و تغییر ترکیب قومی فرهنگی چگونه به تهدیدهایی چون نارضایتی اجتماعی، گسترش جریان های افراطی، کاهش نقش شهروندان بومی در بازار کار، بی ثباتی اقتصادی و چالش های هویتی منجر شده و در ادامه، سیاست ها و ساختارهای امنیتی را در دو سطح ملی و منطقه ای بازتعریف کرده اند. فرضیه پژوهش بر این مبناست که این تحولات جمعیتی، از رهگذر تشدید تهدیدها و فرآیند امنیتی سازی، دولت ها را به بازنگری در سیاست ها و نهادهای امنیتی واداشته است. بازنگری ای که بیش از هر چیز در قالب اصلاح نظام کفالت، تغییر مقررات ویزا و اجرای برنامه های بومی سازی نمود یافته است. این اصلاحات از یک سو ابزاری برای مهار تهدیدهای داخلی و پاسداری از ثبات و هویت ملی محسوب می شوند و از سوی دیگر، زمینه ساز شکل گیری الگوهای همگرایی امنیتی در سطح منطقه اند. هدف مقاله، واکاوی سازوکارهای علی و نهادی است که از طریق آن ها تحولات جمعیتی بر سیاست ها و ساختارهای امنیتی اثر می گذارند و پیامدهای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی این دگرگونی ها را آشکار می سازند. ضرورت پژوهش به دلیل خلا موجود درباره پیوند میان جمعیت، تهدیدهای امنیتی و اصلاحات نهادی در خلیج فارس است و با رویکردی آمیخته، هم از داده های آماری برای تحلیل روندهای کلان و هم از شواهد میدانی و یافته های کیفی برای تبیین ابعاد اجتماعی و معنایی تحولات بهره می گیرد.

کلیدواژه ها:

پویایی های جمعیتی ، مهاجرت نیروی کار خارجی ، شورای همکاری خلیج فارس ، امنیت داخلی ، سیاست های اقتصادی منطقه ای