مولانا در آینه اشعار و فرآیند پنج گانه سوگ الیزابت کوبلر-راس

این پژوهش با هدف واکاوی انطباق مراحل پنج گانه سوگ الیزابت کوبلر-راس (انکار، خشم، چانه زنی، افسردگی، پذیرش) بر اشعار مولانا در سوگ شمس تبریزی انجام شده است تا ظرفیت های فرهنگ عرفانی شرق در بازتعریف فرآیند سوگ را تبیین کند. با به کارگیری روش تحلیل محتوای کیفی و رویکرد بین رشته ای (ادبیات-روان شناسی)، داده ها با تکنیک مقایسه ای مستمر و با اتکا به منابع معتبر تاریخ عرفان و روان شناسی سوگ تحلیل گردید. انکار در مدل کوبلر-راس، واکنشی دفاعی برای کاهش شوک هیجانی است. مولانا این مرحله را به پرسشی هستی شناختی ارتقا می دهد. خشم در مدل کوبلر-راس، واکنشی علیه بی عدالتی فقدان است. خشم مولانا مکاشفه آمیز است؛ چرا که پرده های غفلت از ماهیت مرگ را می دراند. چانه زنی در مدل کوبلر-راس، تلاش نومیدانه برای بازگرداندن کنترل است. شکست چانه زنی، زمینه ساز کشف حضور درونی شمس می شود، نه بازگشت فیزیکی او. افسردگی در مدل کوبلر-راس، پاسخ به غیرقابل جبران بودن فقدان است. برخلاف مدل غربی که افسردگی را «مرحله ای گذرا» می داند، در عرفان، این حالت پلی به سوی اشراق است. پذیرش در مدل کوبلر-راس به معنای «زیستن با فقدان» است. پذیرش در نزد مولانا؛ نه فقط پایان سوگ، که آغاز زیستن در نقشه معنایی جدید است. مولانا مدل کوبلر-راس را از چارچوبی روان شناختی به سفر تحول عرفانی ارتقا می دهد.

کلیدواژه ها:

روان شناسی ، الیزابت کوبلر-راس ، سوگ ، مولانا ، شمس