سعدی در آینه دیگری

سعدی بیش از دیگر شاعران و نویسندگان، خود را به عنوان کنشگر در آثارش وارد می کند. این حضور گاه به صورت شخصیتی ادبی تاریخی و گاه به مثابه ابژه است. هویت فرهنگی او (و نه الزاما تاریخی او) در بطن این متون و در تقابل با دیگری شکل می گیرد. این پژوهش چگونگی برساخت هویت فردی سعدی در مواجهه با دیگری را بررسی می کند؛ ازجمله اینکه او هنگام سخن گفتن با ضمیر اول شخص، خود را در چه جایگاه ها و گروه های اجتماعی و در تقابل با چه افرادی قرار می دهد. روش این پژوهش تحلیل گفتمان است. گزاره هایی که سعدی در تقابل و تعامل با دیگری مطرح کرده، استخراج و ابزارهای مشروعیت بخشی و مشروعیت زدایی او بررسی شده اند. تحلیل ها با کمک مربع ایدئولوژیک ون دایک و مفهوم غیریت سازی لاکلائو و موفه، هویت فردی و گروهی سعدی و تعامل او با دیگری را روشن می کند. نتایج نشان می دهد سعدی در مواجهه با نمایندگان قدرت (حکومت، دین، علم، و ثروت) رویکردی انعطاف پذیر اما نقادانه دارد. او با استفاده از خرد، اخلاق و دین، هم زمان گفتمان های زمانه خود را نقد و با آن ها همکاری می کند؛ در نتیجه، سعدی موفق به بازنمایی تازه ای از هویت ایرانی اسلامی می شود که از تضادها و تعامل ها میان خود و دیگری شکل گرفته است.

کلیدواژه ها:

سعدی ، کلیات سعدی ، خود و دیگری ، هویت ، تحلیل گفتمان