حماسه سازی از تاریخ در روایت های بازمانده از سرگذشت بهرام چوبین

داستان بهرام چوبین حماسه ای است در دل تاریخ ساسانیان که برای شناخت درست آن باید لایه های حماسی اش را کنار زد. یکی از روش های حماسی سازی تاریخ بهرام بازنمایی شخصیت های اسطوره ای حماسی بوده است. رستم، آرش کمانگیر، سیاوش، گشتاسپ، اسفندیار و بهرام گور شماری از این شخصیت های بازنمایی شده در سرگذشت بهرام هستند. در این میان، نقش آرش و سیاوش و رستم از دیگران بیشتر است. به نظر می رسد آرش و سیاوش را پیروان بهرام و رستم را پیروان خسرو بازنمایی کرده باشند. آگاهی از این بازنمایی ها به شناخت دوره های سرگذشت بهرام کمک می کند. در آغاز، تاریخ نگاری رسمی کوشیده بود او را رستمی دیگر بنمایاند. در پی شورش بهرام، پیروانش او را آرشی دیگر نشان داده اند و تاریخ نگاری رسمی با پذیرش این نقش و نژاد آرشی و تکرار رستم وارگی بهرام کوشیده است، فرمانبرداری پهلوان از شاه را به نمایش درآورد. پس از شکست پروژه نژاد آرشی و مرگ بهرام در ترکستان، پیروانش کوشیده اند او را سیاوشی دیگر نشان دهند تا زمینه های کین ستانی از خسرو را مانند «کین سیاوش» فراهم آورند. ما در این مقاله، بر پایه بازنمایی آرش و سیاوش و رستم، درباره دوره های سه گانه از سرگذشت بهرام سخن می گوییم و نشان می دهیم که چگونه در تاریخ نگاری ایرانی از تاریخ حماسه ساخته اند.

کلیدواژه ها:

حماسه ، تاریخ ، بازنمایی ، آرش ، سیاوش ، رستم ، بهرام چوبین