مقایسه تطبیقی دانشنامه حکیم میسری و طب منظوم عبدالکریم اعرج (عجزی)؛ گذاری از قرن ۴ تا ۸ هجری قمری

پزشکی در دوره ایران اسلامی، دو مسیر مهم را برای آموزش و انتقال دانش طی کرد؛ یکی در قالب متون نثر و دیگری در قالب نظم که هر دو به عنوان مرجعی برای نوآموزان و طبیبان به شمار می آمدند. به دلیل اهمیت دانشنامه حکیم میسری و طب منظوم عبدالکریم اعرج، بررسی تطبیقی این دو اثر، امکان بررسی سیر تحول نگارش متون منظوم پزشکی را به فاصله چهار قرن در پزشکی منظوم فارسی فراهم می کند. این مقاله در تلاش است با مقایسه ساختار، زبان، کارکرد و نوآوری های دو اثر، جایگاه هر کدام را در سنت پزشکی منظوم روشن سازد. این پژوهش با رویکردی مقایسه ای تحلیلی، به صورت کتابخانه ای و براساس مطالعه متن اصلی آثار، یعنی نسخه های خطی و تصحیح های علمی آن، انجام شده است. در ادامه، کلیدواژه هایی چون طب منظوم، دانشنامه میسری و عبدالکریم اعرج در پایگاه های Magiran, Google Scholar, SID و Noor Magz جست وجو شد تا پژوهش های مشابه شناسایی شوند. یافته های پژوهش نشان می دهد که دو اثر از نظر ساختار، شیوه ساماندهی مباحث، نوع موضوعات و زبان آموزشی دارای تفاوت هایی هستند. دانشنامه میسری فاقد فصل بندی آشکار بوده و مباحث پزشکی را به شکل پیوسته ارائه می کند. این در حالی است که طب منظوم اعرج ساختاری منظم شامل مقالات، گفتارها و فصل ها دارد و به شکل سازمان یافته تر و آموزشی تر، مباحث پزشکی را ارائه می دهد. بررسی حاضر نشان می دهد که اگرچه دو اثر در یک هدف کلی، یعنی انتقال دانش پزشکی به شکل منظوم مشترک اند، اما نمایندگان دو مرحله متفاوت از سیر تحول آموزش پزشکی هستند.

کلیدواژه ها:

History of Medicine ، Persian Medicine ، Medical manuscript ، تاریخ پزشکی ، طب ایرانی ، نسخه خطی پزشکی