توصیف کارکردی در حقوق بین الملل خصوصی؛ بازخوانی رویه دادگاه های آلمان در پرونده های بین المللی مطالبه مهریه

در چند دهه اخیر، افزایش شمار مهاجران مسلمان در کشورهای غربی موجب شده برخی قواعد برخاسته از فقه اسلامی ناگزیر در بسترهای حقوقی جدید و در دادگاه های کشورهای غیر مسلمان مطرح شود. یکی از مهمترین جلوه های این تحول، طرح دعاوی مطالبه مهریه توسط زنان مسلمان در دادگاه های خارجی است؛ پدیده ای که دادگاه مقر را به بررسی ماهیت مهریه و تطبیق آن با نهادهای حقوق داخلی وادار کرده است. هدف این مقاله، پرداختن به نقش مهم توصیف کارکردی در حقوق بین الملل خصوصی با تمرکز بر مطالعه رویه دادگاه های آلمان در تعیین تکلیف مهریه در پرونده های دارای عنصر خارجی است. در نیم سده اخیر و در پی مواجهه با دعاوی مطالبه مهریه، دادگاه های آلمان کوشیده اند با رویکردی مبتنی بر توصیف کارکردی، کارکردهای مهریه را بررسی و آن را با نهادهای حقوق داخلیمقایسه نمایند تا از این رهگذر ماهیت مهریه شناسایی شود و قانون حاکم بر آن از مجرای قواعد حل تعارض تعیین گردد. نقطه عطف این تلاش، رای دیوان عالی فدرال آلمان به سال ۲۰۰۹است که مهریه را بهعنوان «اثر ازدواج» ذیل ماده ۱۴قانون مقدماتی قانون مدنی قابل توصیف دانست؛ با این حال، پس از این رای نیز نظام حقوقی آلمان همچنان در رابطه با موضوع در حال تکامل و تکون است. این مطالعه، با تکیه بر تحولات حقوق آلمان در برخورد با نهاد مهریه، بر اهمیت فرایند توصیف و نقش تعیین کننده آن در حقوق بین الملل خصوصی تاکید داشته و ظرافت های این مرحله را به ویژه در مواردی که چندین عامل ارتباط از بسترهای فرهنگی مختلف دخیل است و موضوع توصیف در حقوق مقر، متناظر و معادل مستقیم ندارد، بازتاب می دهد.

کلیدواژه ها:

توصیف ، مهریه ، حقوق خانواده ، حقوق بین الملل خصوصی ، تعارض قوانین ، حقوق شخصی