امنیت اقتصادی از رهگذر سیاست تجاری: چارچوبی چندشاخصی برای بلوک های اقتصادی منطقه ای در اوراسیای بزرگ

سیاست تجارت خارجی- با افزایش تحریم ها، تشدید تعرفه های تجارت و رقابت بر سر نهاده های راهبردی- به یکی از ارکان اصلی امنیت اقتصادی تبدیل شده است، زیرا وابستگی متقابل اقتصادی، افزون بر ارتقای کارایی، به ابزاری برای اعمال فشار نیز بدل شده است. باوجوداین، پژوهش های حوزه امنیت اقتصادی بیشتر دولت محور بوده و در این پژوهش ها ابزارهای محدودی برای ارزیابی حکمرانی تجاری مرتبط با امنیت در بلوک های همگرایی منطقه ای مطرح بوده است. این مقاله با هدف رفع این خلا، در چارچوبی چندشاخصی تدوین شده و ابزارهای سیاست تجاری با آسیب پذیری های مرتبط با امنیت اقتصادی پیوند داده شده است. این چارچوب بر پنج بعد استوار است: جایگاه در تجارت بین الملل، ساختار و کیفیت تجارت، عملکرد دفاعی، عملکرد توسعه ای، و پایداری و شفافیت رژیم تجاری. در این مطالعه، با استفاده از مورد اتحادیه اقتصادی اوراسیا و بهره گیری از پایگاه های داده تجارت بین الملل و منابع پایش سیاست های تجاری، چارچوبی در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۳م عملیاتی شد. یافته ها نشان می دهد اتحادیه اقتصادی اوراسیا، در کنار برخورداری از درجه نسبتا بالای گشودگی تجاری و سهم در خور توجه در منابع راهبردی، پس از ۲۰۲۱م، با افزایش تمرکز جغرافیایی صادرات، به ویژه منابع تامین وارات با محتوای فناورانه، مواجه بوده است؛ درعین حال، همچنان الگوی صادراتی با محتوای فناورانه آن پایین مانده است. همچنین، مجموعه ابزارهای توسعه ای این اتحادیه، با شکاف در اجرا همراه بوده است، به گونه ای که با وجود افزایش فعالیت های مذاکره ای، پوشش تجارت ترجیحی همچنان محدود مانده و «دامنه وابستگی» این بلوک در بازارهای کشورهای ثالث کاهش یافته است. شاخص های حکمرانی نیز نشان می دهد سطح بالای عدم قطعیت در سیاست تجاری و نبود انسجام کامل میان مواضع کشورهای عضو، اعتبار جهت گیری مشترک سیاست تجارت خارجی اتحادیه را محدود می کند. در این مقاله، رویکرد سنجش میزان مواجهه با مخاطرات با ظرفیت حکمرانی تلفیق شده، نقشه ای تشخیصی از مخاطرات امنیتی مرتبط با تجارت فراهم آمده، و جهت گیری های اجرایی در طراحی دستورکارهای تجارت خارجی امنیت محور، با تمرکز بر کاهش هزینه های تجاری، افزایش تاب آوری دالان های تجاری، بهره گیری موثر از ترتیبات تجارت ترجیحی و توسعه نظام های پایش در منطقه اوراسیای بزرگ و فراتر از آن پیشنهاد شده است.

کلیدواژه ها:

تسلیحاتی سازی وابستگی متقابل تجاری ، تهدیدهای تجاری ، راهبرد تجارت ترجیحی ، سیاست تجاری