گونه شناسی شکلی و فرمی مناره های منفرد در مساجد (جامع و غیر جامع) ایران

پرستشگاه ها در طول تاریخ از مهم ترین بناهای ساخت بشر بوده اند که باتوجه به آداب ورسوم مذهبی به گونه های مختلف شکلی، فرمی و نشانه های گوناگون ساخته شده اند. با ورود اسلام به ایران ساخت مسجد رونق یافته و یکی از عناصر اصلی این بناها، مناره ها هستند. مناره ها به عنوان نماد شهری محسوب می شده اند که یا به صورت منفرد و یا به صورت زوجی ساخته شده اند. هدف این تحقیق شناسایی ویژگی های شکلی، فرمی و ساختاری مناره های منفرد در مساجد ایران و گونه شناسی مناره های منفرد در بستر اقلیم های مختلف ایران و تحلیل عوامل موثر در تفاوت های آن ها ؛ چراکه قدمت مناره های منفرد در ایران بیش از مناره های زوجی بوده است. سوال اصلی این پژوهش آن است که: مناره های منفرد مساجد ایران ازنظر ویژگی های کالبدی به چه گونه هایی تقسیم می شوند و چه عواملی در شکل گیری و تمایز این گونه ها نقش داشته اند؟ روش مورداستفاده در این پژوهش از نوع هدف کاربردی و از نوع ماهیت به صورت کیفی و با استفاده از مطالعه نمونه ها انجام شده و از روش جمع آوری اطلاعات مطالعات کتابخانه ای، مشاهده و برداشت میدانی جهت گردآوری اطلاعات استفاده شده است. گونه شناسی مناره ها برمبنای موقعیت قرارگیری، تعداد طبقات، شکل پلان در طبقات و مقاطع، تعداد طبقات، فرم نهایی، پلکان یافته های نشان داد: ازنظر شکل، پلان مناره های منفرد، دایره ای و راست گرد و ازنظر فرمی، عموما به اشکال استوانه، منشور کامل، منشور ناقص، مخروط ناقص و ترکیب منشور و مخروط ناقص هستند. همچنین تفاوت معناداری در ساخت مناره ها در اقلیم های متفاوت در ایران وجود نداشته و صرفا این تفاوت به ساخت تاج مناره در اقلیم معتدل و مرطوب با سایر اقلیم های ایران محدود می شود.

کلیدواژه ها:

گونه شناسی شکلی مناره ، گونه شناسی فرمی مناره ، مناره های منفرد ، مساجد ایران.