کارکرد قاعده «بسیط الحقیقه» در فرایند انتزاع صفات متکثر از ذات واحد و بسیط الهی، با ارزیابی راه حل های اندیشمندان اسلامی

چگونگی «انتزاع صفات متکثر از ذات واحد و بسیط الهی»، یکی از مسائل پیچیده در الاهیات بالمعنی الاخص از فلسفه اسلامی است. این پژوهش با روش تحلیلی، نخست، راه حل های ارائه شده از سوی بوعلی سینا، صدرالمتالهین، امام خمینی و آیت الله سبحانی، را بررسی کرده، نشان می دهد که این دیدگاه ها با تاملاتی مواجه بوده و به نتیجه نهایی واصل نمی شوند؛ سپس بر اساس قاعده «بسیط الحقیقه» و رهاورد آن، یعنی حضور «وجود لابشرط مقسمی» در همه مراتب هستی در عین رهایی آن از همه قیود هستی، به نتیجه مطلوب، یعنی حل مسئله یادشده، می رسد. یافته های تحقیق نشان می دهد که تجلی صفات کمالی در مراتب گوناگون هستی، ناشی ازحضور «وجود لابشرط قسمی» است و انتزاع هر صفت از مرتبه ای خاص، به موجب حضور کامل «بسیط الحقیقه» در آن مرتبه می باشد. این نظریه ضمن حفظ وحدت و بساطت ذاتی، کثرت مفهومی صفات را بر مبنایی عینی و خارجی تبیین می کند و راهکاری تازه برای جمع بین دو دیدگاه تنزیه و تشبیه، در الهیات بالمعنی الاخص ارائه می کند.افزون بر این، مقاله حاضر با بازخوانی دقیق مفاهیم وجودی در حکمت متعالیه، نشان می دهد که قاعده «بسیط الحقیقه» ظرفیت حل وفصل بسیاری از تعارض های دیرپای الاهیاتی را داراست و می تواند به عنوان مبنایی روشمند برای تحلیل صفات الهی در مطالعات فلسفی و کلامی معاصر مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

صفات متکثر ، ذات واحد ، ذات بسیط ، تغایر مفهومی ، وحدت مصداقی ، بسیط الحقیقه