سبک شناسی خطبه های نهج البلاغه و کارکرد اقناعی آن ها در شکل دهی به کنش اجتماعی

این پژوهش با هدف واکاوی کارکرد اقناعی سبک خطبه های نهج البلاغه در شکل دهی به کنش اجتماعی مخاطبان انجام شده است. مسئله اصلی آن است که چگونه ویژگی های سبکی در لایه های آوایی، واژگانی، نحوی و بلاغی با سه مولفه ی منش اخلاقی (اتوس)، انگیزش عاطفی (پاتوس) و استدلال عقلانی (لوگوس) درهم تنیده می شوند و زبان خطبه ها را از ابزار بیان صرف به سازوکاری برای گذار از آگاهی به کنش جمعی تبدیل می کنند. روش پژوهش، توصیفی–تحلیلی و کیفی است. پیکره ی پژوهش به صورت هدفمند از میان خطبه های نهج البلاغه بر اساس معیار «ظرفیت کنش گری سیاسی–اجتماعی» انتخاب شده و شامل پنج خطبه ی ۳ (شقشقیه)، ۲۷، ۹۳ (قاصعه)، ۱۹۲ و ۲۱۶ بر مبنای نسخه ی صبحی صالح است. تحلیل در چهار لایه ی سبک شناختی (آوایی، واژگانی، نحوی، بلاغی–تصویری) انجام شده و برای هر ادعای تحلیلی، شواهد مستقیم عربی همراه با ترجمه و تبیین نسبت آن ها با منش اخلاقی (اتوس)، انگیزش عاطفی (پاتوس) و استدلال عقلانی (لوگوس) ارائه شده است. یافته ها نشان می دهد که موسیقی کلام، توازی و سجع، تقابل های واژگانی، ساخت های امری و استفهام انکاری، و شبکه ای از استعاره ها و تمثیل ها، نه در مقام آرایه های تزیینی، بلکه به مثابه سازوکارهایی بنیادین عمل می کنند که اعتماد به گوینده را تثبیت، عواطف جمعی را برمی انگیزند و افق استدلالی کنش اجتماعی را تعریف می کنند. نتیجه آن است که سبک در خطبه های منتخب، پیوندی ارگانیک با کنش اجتماعی دارد و نهج البلاغه را می توان متنی دانست که در آن منش اخلاقی (اتوس)، انگیزش عاطفی (پاتوس) و استدلال عقلانی (لوگوس) در قالب فرم زبانی دقیق، کنش گرانه و جامعه ساز طراحی شده است.

کلیدواژه ها:

واژگان کلیدی: نهج البلاغه ، سبک شناسی ، بلاغت اقناعی ، کنش اجتماعی ، کارآمدی دین