تاثیر کیفیت کالبدی و ذهنی محیط مدارس و زمینه های رفتاری بر خودپنداره تحصیلی دانش آموزان (مطالعه موردی: مدارس دوره متوسطه شهر اصفهان)

مدارس به عنوان یکی از مهم ترین نهادهای اجتماعی، علاوه بر نقش آموزشی، تاثیرات گسترده ای بر رشد روانی، اجتماعی و تحصیلی دانش آموزان دارند. کیفیت محیط مدرسه، به ویژه ابعاد کالبدی و ذهنی آن، می تواند در شکل گیری خودپنداره تحصیلی، افزایش اعتماد به نفس و بهبود نگرش فردی دانش آموزان نسبت به توانایی های خود نقش اساسی ایفا کند. با توجه به اهمیت این موضوع، پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر کیفیت کالبدی و ذهنی محیط مدارس و زمینه های رفتاری حاصل از ادراک این کیفیت، بر خودپنداره تحصیلی دانش آموزان دختر انجام شده است. این مطالعه به روش کیفی و با رویکرد پدیدارشناسی توصیفی صورت گرفت. جامعه آماری شامل دانش آموزان دختر پایه دوم متوسطه شهر اصفهان بود. نمونه گیری به صورت هدفمند انجام شد و ۱۵ نفر از دانش آموزانی که حداقل یک سال سابقه تحصیل در مدرسه فرزانگان ۱ اصفهان را داشتند و تمایل به مشارکت در مصاحبه های کیفی نشان دادند، انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها، مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق بود که با محوریت کیفیت محیط مدرسه، ادراک فضا، زمینه های رفتاری و تجربه های مرتبط با خودپنداره تحصیلی انجام شد. داده ها با استفاده از روش کلایزی و نرم افزار ATLAS.ti تحلیل گردید. یافته ها نشان داد که مولفه های کالبدی نظیر نور طبیعی، فضای سبز، چیدمان انعطاف پذیر، زیبایی بصری و عناصر طبیعی موجود در محیط مدرسه، به طور مستقیم در کاهش استرس، افزایش حس آرامش و انگیزش یادگیری دانش آموزان تاثیرگذار است. همچنین، کیفیت ذهنی فضا، شامل حس تعلق، خاطره آفرینی، زیبایی محیط و خوانایی فضا، در افزایش اعتمادبه نفس، خودکارآمدی و نگرش مثبت نسبت به توانایی های تحصیلی نقش دارد. نتایج همچنین نشان داد که زمینه های رفتاری مانند فضاهای مشارکتی، امکان تعامل گروهی و حمایت های روانی، موجب ارتقای خودپنداره تحصیلی و افزایش مشارکت فعال در فرآیند یادگیری می شود. بر اساس این یافته ها، می توان نتیجه گرفت که طراحی هوشمندانه و متناسب با نیازهای روان شناختی و اجتماعی دانش آموزان، تاثیر چشمگیری بر بهبود کیفیت آموزشی، تقویت خودپنداره تحصیلی و رشد همه جانبه دانش آموزان دارد.

کلیدواژه ها:

School environment quality ، Academic self-concept ، Spatial design ، Behavioral context ، Environmental perception ، Educational architecture. ، کیفیت محیط مدرسه ، خودپنداره تحصیلی ، طراحی کالبدی ، زمینه های رفتاری ، ادراک محیطی ، معماری آموزشی.