طراحی الگوی حکمرانی الگوریتمی مسئولانه در سازمان های دولتی ایران

زمینه و هدف: گسترش کاربرد هوش مصنوعی و سامانه های الگوریتمی در سازمان های دولتی، افزون بر افزایش کارایی و سرعت خدمات عمومی، پیامدهایی چون کاهش شفافیت، سوگیری داده ها، تضعیف پاسخگویی و خدشه دار شدن حقوق شهروندی را به همراه داشته است. نبود الگویی بومی برای حکمرانی الگوریتمی مسئولانه در بخش عمومی ایران، ضرورت پژوهش حاضر را رقم زده است. هدف اصلی، طراحی الگوی حکمرانی الگوریتمی مسئولانه در سازمان های دولتی ایران است.روش: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، کیفی و مبتنی بر نظریه ی داده بنیاد با رویکرد نظام مند اشتراوس و کوربین است. داده ها از راه مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۷ تن از خبرگان مدیریت دولتی، حکمرانی دیجیتال و هوش مصنوعی گردآوری شد. نمونه گیری به صورت هدفمند و نظری انجام گرفت و تحلیل داده ها در سه مرحله ی کدگذاری باز، محوری و انتخابی صورت پذیرفت.یافته ها: مدل پارادایمی پژوهش نشان می دهد که تحقق حکمرانی الگوریتمی مسئولانه در سازمان های دولتی ایران، هشت مقوله ی اصلی را دربر می گیرد: الزامات نهادی و حکمرانی، زیرساخت داده و فناوری، شایستگی های مدیریتی، ابعاد حقوقی و اخلاقی، شفافیت و پاسخگویی، فرهنگ و مقاومت سازمانی، اعتماد عمومی، و پیامدهای حکمرانی الگوریتمی. مقوله ی محوری «نهادینه سازی حکمرانی الگوریتمی مسئولانه در نظام اداری دولت» شناسایی شد.نتیجه گیری: استقرار حکمرانی الگوریتمی مسئولانه نیازمند ترکیب ظرفیت نهادی، حکمرانی داده، تنظیم گری هوش مصنوعی و پاسخگویی الگوریتمی است. نوآوری مقاله، ارائه ی الگویی بومی و یکپارچه برای ایجاد نظام های هوشمند شفاف، عادلانه و پاسخگو در سازمان های دولتی ایران است.

کلیدواژه ها:

حکمرانی الگوریتمی ، حکمرانی مسیولانه ، الگوکراسی ، هوش مصنوعی ، سازمان های دولتی ایران