شناسایی و تحلیل مسئولیت های اخلاقی دانشگاه ها در نظام آموزش عالی: طراحی الگوی مبتنی بر ذینفعان چندلایه

هدف این پژوهش، شناسایی و تحلیل مسئولیت های اخلاقی دانشگاه ها در نظام آموزش عالی و طراحی الگوی مبتنی بر ذینفعان چندلایه است. روش پژوهش، تحلیل مضمون کیفی با رویکرد تفسیری بوده که در آن ۲۸ منبع معتبر شامل مقالات علمی ملی و بین المللی، کتب و اسناد بالادستی به صورت هدفمند انتخاب و تحلیل شدند. چارچوب نظری پژوهش بر تلفیق نظریه توسعه اخلاقی چهارمولفه ای رست (حساسیت، قضاوت، انگیزش و رفتار اخلاقی)، نظریه ذینفعان فریمن و نظریه های تکمیلی اخلاق مراقبتی نودینگز و توسعه حوزه ای توریل استوار است. اعتبارسنجی با ضریب کاپای ۰.۷۵ و روایی محتوایی بالای ۰.۸۵ تایید شد. یافته ها نشان داد که مسئولیت های اخلاقی دانشگاه ها در پنج گروه ذینفع محوری قابل تبیین است: اساتید (الگوسازی اخلاقی، تربیت عاطفی، تقویت هوش اخلاقی)، دانشجویان (توسعه ویژگی های انسانی، احساس مسئولیت اجتماعی)، مشاوران (راهنمایی در تعارضات اخلاقی)، مدیران (اجرای کدهای اخلاقی، برنامه ریزی استراتژیک) و شهروندان (نهادینه سازی ارزش های اخلاقی). الگوی سه لایه ای پیشنهادی شامل لایه هسته ای (ماموریت اخلاقی)، لایه میانی (تعاملات ذینفعان) و لایه بیرونی (پیامدهای اجتماعی) است. نتایج نشان می دهد که مسئولیت پذیری اخلاقی دانشگاه ها فرآیندی نظام مند و تعاملی است که نیازمند همکاری چندجانبه ذینفعان و بازتعریف نقش دانشگاه از نهاد صرفا آموزشی به کارگاه تربیت انسانی و تمدن سازی است. پژوهش حاضر راهکارهای عملیاتی در سطوح خرد، میانی و کلان ارائه می دهد و می تواند مبنایی برای بازنگری اسناد بالادستی، طراحی برنامه های درسی و تدوین منشورهای اخلاقی نهادهای آموزش عالی باشد.

کلیدواژه ها:

آموزش عالی ، مسئولیت اخلاقی دانشگاه ها ، ذینفعان چندلایه ، طراحی الگو ، تحلیل مضمون