نظم جنسیتی و موقعیت حاشیه‎ای زنانه در سفرنامه‎های خارجی دوره قاجاریه

سفرنامه‎های خارجی دوره قاجاریه، بازتابنده نوعی نظم جنسیتی‎اند که در پیوند، سنخیت و هماهنگی با گفتمان سنتی جامعه‎ است. در این نظم جنسیتی، تحت تاثیر مولفه‎هایی چون شرایط اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جامعه، موقعیت زنان، موقعیتی در حاشیه و فرودست است که زیر سیطره جامعه مردسالار، توان کنشگری وسیع در گستره اجتماع را از دست داده و به نوعی زیست مختصر در قالب الگوهای رفتاری همین جامعه تن داده است. این پژوهش تلاش دارد نظم جنسیتی و موقعیت گفتمانی زنانه را در دوره قاجاریه از منظر روایت‎های سفرنامه‎های خارجی مورد تامل قرار دهد. درواقع، این طریق پژوهشی تقریبا تازه است که برپایه گزارش‎های سفرنامه‎نویسان به روی حیات زنانه در ایران عصر قاجار گشوده خواهد شد و همین نکته جنبه نوآورانه این تحقیق را تقویت می‎کند. این پژوهش با تکیه بر روش تحلیل روایت تاریخی و با استفاده از رویکرد توصیفی-تحلیلی درصدد پاسخ به این سوال اصلی است که موقعیت جنسیتی زنان ایران چگونه بر حیات زنانه تاثیر می‎گذاشت و آنان را در چارچوب‎های مشخصی از کنشگری اجتماعی قرار می‎داد؟ یافته‎های این پژوهش حاکی است که سفرنامه‎های خارجی دوره قاجار، توصیفی از موقعیت زنان ارائه می‎دهند که نظم جنسیتی ویژه‎ای را نشان می‎دهد که در آن، موقعیت زنان تحت تاثیر مناسبات قدرت، ارزش‎ها و هنجارهای تثبیت شده اجتماعی و فرهنگی و البته غلبه اقتدار عنصر مردانه بر مناسبات روزمره قرار داشته است.

کلیدواژه ها:

قاجاریه ، زنان ، سفرنامه‎ها ، نظم جنسیتی ، موقعیت حاشیه‎ای