رابطه میان هوش اجتماعی و رفتار شهروندی سازمانی: مطالعه موردی کتابخانه های دانشگاه های دولتی شهر اصفهان

هدف: رفتار شهروندی سازمانی، رفتارهایی هستند که به طور آگاهانه و داوطلبانه انجام شده و مستقیم از سوی سیستم پاداش دهی رسمی سازمانی تقویت نمی شوند و در کل باعث ارتقای اثربخشی سازمان می شوند. کتابداران در کتابخانه ها از خود رفتار شهروندی سازمانی بروز می دهند و این رفتار بر نگرش ها، رفتارها، و تعاملات آن ها در راستای ارائه هر چه بیشتر خدمات باکیفیت تر تاثیرگذار است. همچنین کتابداران به مثابه عضوی از جامعه، دارای هوش اجتماعی بوده و این هوش می تواند بر خدمات و کارکردهای کتابخانه و رضایتمندی کاربران تاثیرگذار باشد. ازاین رو، پژوهش حاضر به بررسی وضعیت و رابطه هوش اجتماعی و رفتار شهروندی سازمانی در میان کتابداران کتابخانه های دانشگاه‎ های دولتی شهر اصفهان پرداخته است.روش: پژوهش حاضر براساس هدف، کاربردی، و از نظر روش شناسی، توصیفی-همبستگی بود. جامعه آماری پژوهش شامل ۱۰۱ کتابدار کتابخانه های دانشگاه های دولتی شهر اصفهان در سال ۱۴۰۲ بود که با استفاده از فرمول کوکران و با بهره گیری از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای متناسب با حجم، تعداد ۷۶ کتابدار براین مونه آماری بررسی شدند. برای گردآوری داده ها از پرسش نامه های رفتار شهروندی سازمانی امینی آبچویه (۱۳۹۴) مبتنی بر ابعاد مدل پودساکوف و دیگراندیگران (۲۰۰۰) و پرسش نامه هوش اجتماعی سیلورا و دیگران (۲۰۰۱) استفاده شد. پایایی دو پرسش نامه بامحاسبه ضریب آلفای کرونباخ به ترتیب برای هوش اجتماعی و رفتار شهروندی سازمانی برابر ۸۴/۰ و ۹۰/۰ محاسبه شد. همچنین برای تجزیه وتحلیل داده های گردآوری شده از آزمون ها و تحلیل های آماری توصیفی و استنباطی همچون میانگین، انحراف معیار، آزمون های همبستگی پیرسون، آزمون های تی نمونه های مستقل، و تحلیل واریانس یک طرفه از نرم افزار اس پی اس اس نسخه ۲۶ برای بررسی فرضیه های پژوهش استفاده شد.یافته ها: یافته ها بیانر  آن بود که وضعیت هوش اجتماعی و رفتار شهروندی سازمانی کتابداران کتابخانه های دانشگاه های دولتی شهر اصفهان در سطح بالاتر از حد متوسط (x=۳) قرار دارد و میان هوش اجتماعی کتابداران و رفتار شهروندی سازمانی آن ها رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. ضریب همبستگی میان این دو متغیر برابر با ۵۱/۰ بود که نشانگر شدت ارتباط متوسط است. همچنین همه ابعاد هوش اجتماعی (پردازش اطلاعات اجتماعی، مهارت های اجتماعی، و آگاهی اجتماعی) نیز بر هفت بعد رفتار شهروندی سازمانی (جوانمردی، اطاعت سازمانی، رفتارهای کمک کننده، وفاداری سازمانی، فضیلت مدنی، توسعه شخصی، و ابتکار فردی) رابطه مثبت و معناداری دارند. مقدار ضریب همبستگی پیرسون مربوط به روابط هر یک از سه بعد هوش اجتماعی با رفتار شهروندی سازمانی به ترتیب برای بعد پردازش اطلاعات اجتماعی، مهارت های اجتماعی، و آگاهی اجتماعی برابر با ۴۴۱/۰، ۲۸۵/۰، و ۵۴۵/۰ به دست آمد. از میان سه بعد هوش اجتماعی، ابعاد آگاهی اجتماعی و مهارت های اجتماعی به ترتیب بیشترین و کمترین همبستگی را با رفتار شهروندی سازمانی دارند. همچنین یافته ها نشان داد که میان هوش اجتماعی و رفتار شهروندی سازمانی کتابداران براساس متغیرهای جمعیت شناختی آن ها شامل سن، سابقه خدمت، جنسیت، رشته تحصیلی، محل خدمت، و میزان تحصیلات از دیدگاه کتابداران کتابخانه های دانشگاه شهر اصفهان تفاوت معناداری وجود ندارد و نظرات یکسانی ابراز داشتند.نتیجه گیری: پژوهش حاضر نشان داد که هوش اجتماعی کتابداران، ارتباط و همبستگی مثبتی با رفتار شهروندی سازمانی آن ها دارد؛ از این رو، هوش اجتماعی می تواند همچونیک عامل تاثیرگذار بر رفتار شهروندی سازمانی عمل کند. تقویت هوش اجتماعی کتابداران سبب افزایش بروز رفتارهای شهروندی سازمانی در آن ها می شود. آن دسته از کتابدارانی که رفتارهای شهروندی سازمانی انجام می دهند، در مسیر تحقق اهداف کتابخانه گام برمی دارند و در مجموع میزان بهره وری و اثربخشی را در کتابخانه افزایش خواهند داد. پیشنهاد می شود مدیران و مسئولان کتابخانه های دانشگاهی شهر اصفهان، برنامه ها و راهبرد هایی همچون برگزاری دوره ها، کارگاه ها، ترغیب کارکنان به انجام فعالیت های گروهی، و یادگیری مهارت های هوش اجتماعی، فضاسازی برای افزایش مشارکت و ارتباطات کارکنان را برای افزایش هوش اجتماعی کتابداران خود در راستای بهبود رفتارهای شهروندی سازمانی آنها اجرا و پیاده سازی کنند.

کلیدواژه ها:

هوش اجتماعی ، رفتار شهروندی سازمانی ، کتابداران ، کتابخانه های دانشگاهی ، شهر اصفهان