تبیین فلسفی امکان تعالی عشق از منظر حکمت صدرایی

یکی از مهم ترین مباحث در فلسفه اخلاق، عرفان و معنویت اسلامی نسبت میان عشق مجازی و عشق حقیقی است که به پرسش از امکان، چگونگی و معیار تعالی عشق از ساحت محسوس به مرتبه معقول و الهی بازمی گردد. حکمت صدرایی، با برخورداری از مبانی ای چون حرکت جوهری، تشکیک، اتحاد عاقل و معقول، و وحدت شخصی، امکان ارائه تبیینی جامع از امکان تعالی عشق را فراهم می سازد؛ مسیری که از عشق مجازی آغاز و در سیر وجودی نفس به عشق الهی و فنا در جمال مطلق منتهی می شود. این پژوهش، با روش تحلیل فلسفی مفهومی، سه الگوی متمایز از امکان تعالی عشق در حکمت صدرایی را استخراج و تحلیل می کند: الگوی نخست مبتنی بر حرکت جوهری و سیر اشتدادی نفس، الگوی دوم بر پایه ادراکات مثالی و عقلی، و مدل سوم بر بنیاد وحدت وجود و شهود الهی است. در ادامه، این سه الگو در محورهایی چون امکان سازگاری با رویکردهای تجربی از عشق، نقش اراده انسان در تعالی عشق، مرز عشق مجازی و حقیقی، و کارکرد معنوی عشق مقایسه شده اند. یافته ها نشان می دهد که این تبیین ها، با وجود تفاوت های مفهومی، در بستر حکمت متعالیه قابل جمع اند و می توان آن ها را سطوح مکملی از یک نظام فلسفی معنوی در باب عشق تلقی کرد.

کلیدواژه ها:

عشق مجازی ، عشق حقیقی ، ملاصدرا ، حرکت جوهری ، وحدت وجود