بررسی مقایسه ای روش شناسی امامت پژوهی کتاب های محاسن برقی و بصائر الدرجات صفار

برقی و صفار هدف اصلی این تحقیق، بررسی تطبیقی امامت پژوهی در دو اثر بنیادین حدیثی شیعه در قرن سوم هجری، یعنی کتاب المحاسن اثر احمد بن محمد بن خالد برقی و کتاب بصائرالدرجات اثر محمد بن حسن صفار است. مسئله اصلی این تحقیق آن است که هر یک از این آثار با چه رویکرد معرفت شناختی و با چه ساختار روایی به تبیین جایگاه امام و امامت پرداخته اند و تفاوت های نگرشی آنان در تبیین امامت چیست؟ فرضیه پژوهش بر آن است که دغدغه های کلامی و زمینه های فکری هر محدث، بر شیوه روایت گری و نحوه سامان دهی احادیث تاثیر مستقیم داشته است. روش تحقیق، توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسنادی و تحلیل متن است. داده ها از طریق بررسی ساختار باب ها، نحوه تنظیم روایت ها و باز خوانی محتوای اعتقادی، گردآوری و تحلیل شده اند. نتایج نشان می دهد که هر دو نویسنده، که از محدثان قمی در قرن سوم هجری اند، امامت را به مثابه محور تمامی شئون دینی تلقی کرده اند؛ با این تفاوت که برقی در المحاسن رویکردی کاربردی و تربیتی در تبیین آموزه امامت دارد، به گونه ای که پیوند باور به امامت با زیست دینی مومن را در عرصه هایی چون ثواب اعمال، عقاب گناهان و ارزش های اخلاقی نشان می دهد. در مقابل، صفار در بصائرالدرجات با تمرکز بر مقامات، فضائل و مراتب وجودی امامان (ع)، جنبه علم امامت را برجسته می سازد. جمع بندی نهایی پژوهش حاکی از آن است که تفاوت در هدف و افق معرفتی مولفان به ایجاد دو الگوی متمایز در امامت پژوهی انجامیده است؛ یکی الگوی اخلاقی اعتقادی برقی که تاکید بر نتایج عملی ایمان دارد و دیگری الگوی ایمانی معرفتی صفار که بر ابعاد غیبی و مقامات وجودی امامان متمرکز است که در مجموع تصویری جامع و دووجهی از امامت پژوهی محدثان شیعه در قرون نخستین ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

امامت ، روش شناسی ، المحاسن ، بصائرالدرجات