<span lang="FA">نقد جامعه شناسانه رمان "الاجنحه المتکسره" اثر جبران خلیل جبران بر اساس الگوی پیر و زیما

بیان مسئله و هدف: از دیدگاه نظریه پردازان کلاسیک نقد جامعه شناسی ادبیات، مراجعه به زیرساخت های فکری و اجتماعی، به منزله بستر پرورش دهنده هر اثر ادبی، برای فهم آن اثر مهم جلوه می نماید. نسل جدید جامعه شناسان در قرن بیستم، ازجمله پیر و زیما، مولفه دیگری را در نقد آثار ادبی از دیدگاه جامعه شناسانه به میان آوردند. طبق دیدگاه این نسل، از نقش مسائل اجتماعی کاسته شد و نقش زبان در بازترسیم پدیده های اجتماعی مطرح شد. با ظهور این تفکر نوین، نوع نگاه به آثار ادبی نیز تغییر یافت. با ظهور شعرا و نویسندگان معروف قرن بیستم، ادبیات از دایره محدود فرم و محتوای کلاسیک خارج شد و موضوعات جدیدی را در دامن خویش پرورش داد. آثاری که در فحوای خود تلاش برای تغییر جهان بینی نظم حاکم و نقد ساختار اجتماعی و سیاسی جامعه روبه تغییر کشورهای عربی را به منصه ظهور رساند. جبران خلیل جبران، در آثار ادبی خویش، مسائل مهم سیاسی و اجتماعی را به تصویر کشید و زبان و ادبیات را همچون ابزاری برای نقد مسائل گوناگون به کار گرفت. بال های شکسته از مشهورترین آثار اوست. جبران در این اثر نوعی گفتمان اجتماعی را از طریق ساختار روایی در ژانر رمان کوتاه ارائه می دهد. این اثر، که شورشی علیه آداب ورسوم نادرست سنتی و ساختار اجتماعی ناقص جامعه لبنان است، حاوی انتقادی جامعه شناختی است که سزاوار است از منظر نقد ادبی و نگاه اجتماعی به آثار ادبی بررسی شود. این پژوهش به بررسی رمان بال های شکسته، به عنوان متنی منسجم و ساختاری زبانی که در گفتمان انتقادی جامعه لبنان پدیدار شده است، با تکیه بر نظریه پیر و زیما می پردازد و در پی تبیین رابطه معنی دار بین ساختار روایی بال های شکسته و بازتاب موضوعات و مشکلات جامعه قرن بیستم لبنان است.روش شناسی: پژوهش، با روش توصیفی تحلیلی، به بررسی مولفه های نظریه پیر و زیما در رمان بال های شکسته پرداخته است. داده ها به صورت کتابخانه ای و با مراجعه به کتب مرتبط و تحلیل رمان مذکور جمع آوری شده است. تلاش شده است، با تحلیل رمان و خوانش آن بر اساس نظریه پیر و زیما، مولفه های مربوط به آن استخراج شود و بر اساس هر مولفه شواهدی از متن رمان آورده و تطبیق داده شود.بحث و تحلیل: از منظر جامعه شناسان ادبی کلاسیک، بررسی ساختارهای اساسی اجتماعی و فکری که هر اثر ادبی را پرورش می دهند برای درک این کار بسیار مهم است؛ زیرا ادبیات و جامعه پیوسته در حال تکامل اند و بر یکدیگر تاثیر می گذارند؛ بنابراین، نمی توان اثر ادبی را از فعالیت کلی جامعه جدا کرد. ظهور نسل جدیدی از جامعه شناسان در قرن بیستم، مانند پیر بوردیو و زیما، بعد دیگری را به نقد جامعه شناختی آثار ادبی معرفی کرد. وی متن را ساختاری پویا می داند که در برابر گفتمان های اجتماعی واکنش نشان می دهد؛ ازاین رو، از سه حوزه موقعیت واژگانی، موقعیت اجتماعی زبان شناختی و ساختار روایی در بررسی هر اثر ادبی یاد می کند.در ادبیات عربی، آثاری که مدت ها به منافع طبقه حاکم خدمت می کردند و ایدئولوژی خود را ارتقا می دادند، فراتر از چارچوب های محدود فرم و محتوای کلاسیک ظاهر شدند و به ویژه با ظهور شاعران و نویسندگان شایان توجه در قرن بیستم مضامین جدیدی را ایجاد کردند. این آثار بازتاب دهنده تلاش برای به چالش کشیدن جهان بینی غالب و نقد ساختارهای اجتماعی و سیاسی کشورهای درحال تغییر عربی بود. جبران، نویسنده مشهور لبنانی آمریکایی قرن بیستم، از کسانی است که به مسائل اجتماعی معاصر پرداخته و از ساختارهای سیاسی و اجتماعی حاکم بر لبنان انتقاد کرده است. الاجنحه المتکسره یکی از مشهورترین آثار جبران است که عشق ناکام دختری جوان به راوی را به تصویر می کشد. این ناکامی ناشی از ساختار فاسد سیاسی اجتماعی حاکم بر لبنان است. اسقف، شخصیت بانفوذ و قدرتمند داستان، با استفاده از جایگاهش باعث جدایی سلمی و راوی می شود تا وی را به عقد یکی از اقوام خویش درآورد. ساختارهای اجتماعی، فرهنگی و فکری لبنان در قرون نوزدهم و بیستم، که بر نظام فئودالی مذهبی سیاسی استوار بود، به عنوان زمینه فکری و زبان شناختی این اثر، نقش اساسی در پرداختن به مضامین و ساختار اصلی آن ایفا می کند. این بستر به نقد جامعه سنتی با ارزش های ویژه اش، دوگانگی های حاصل از شکاف ثروت و فروپاشی اخلاقی انجامیده است. بنابراین، این اثر که شورشی علیه آداب ورسوم سنتی ناقص و ساختار اجتماعی معیوب جامعه لبنان به نظر می رسد، در فحوای خود، نقد جامعه شناختی را به یدک می کشد و شایسته است از منظر ادبی اجتماعی مورد بحث و بررسی قرار گیرد.دستاوردها: با بررسی رمان بر اساس نظریه زیما مشخص شد که ساختارهای اجتماعی، فرهنگی و فکری نقش مهمی به عنوان زمینه زبانی و فکری این کار دارند و در نگرانی های موضوعی و ساختار اصلی آن تاثیر می گذارند. علاوه بر این، جبران عشق را نیرویی آزادکننده و ناب توصیف می کند، اما نشان می دهد که چگونه ساختارها و سنت های اجتماعی سفت وسخت می توانند آزادی آن را نابود کنند.از نظر واژگانی، نویسنده مفاهیم ایدئال و آرمان شهر را از اختلاف و کاستی های جامعه برای تقویت مقاومت فرد در مواجهه با سختی ها استخراج و ارائه می کند. ایده هایی از قبیل زندگی با عزت در مرگ، تعریف عشق از نظر نابودی و طنز و خنده تلخ، که به این کمبودها می پردازد، بر دوگانگی های معنایی کار حاکم است. این مفاهیم، با وجود انتقاد از سیاست ها و ساختارهای ناقص در جامعه، نوعی آرمان گرایی عاشقانه را نیز تجسم می کنند. از نظر روایت، راوی کاملا بی طرف نیست و گاهی گرایش یا گرایش های جهت داری را نشان می دهد که تحت تاثیر عناصر زبانی و گفتمانی حاکم بر دیدگاه راوی است؛ بنابراین، راوی ارتباط عاطفی عمیقی با شخصیت قربانی داستان به نمایش می گذارد و نشان می دهد که روایت آن ها ممکن است کاملا عینی نباشد. این جزئی بودن بازتاب دهنده درگیری و دوگانگی اساسی در وضعیت روان شناختی راوی است. نکته مهم این است که جبران، از طریق بازنمایی احساسات متناقض و داستان پردازی نامشخص راوی، سعی در انتقال چالش های احساسات انسانی دارد، درحالی که به پیچیدگی های روابط و معنای واقعی عشق به مخاطب می پردازد. راویت راوی بی طرفانه نیست و تحت تاثیر زبان و احساساتش، به ویژه پیوند عاطفی با شخصیت مظلوم داستان، جانب دارانه است. این جانب داری نشان دهنده تعارض روانی راوی و تلاش نویسنده برای پرداختن به چالش های عاطفی و مفهوم واقعی عشق است.

کلیدواژه ها:

جامعه شناسی ، جبران خلیل جبران ، پیر و زیما ، الاجنحه المتکسره ، گفتمان اجتماعی