سپیدرویی در معماری خانه های قاجاری؛ رنگ کاوی نماهای خانه های تاریخی تبریز

اهداف و پیشینه: رنگ ها در معماری ایران همواره نقشی برجسته در نمادپردازی و انتقال مفاهیم زیباشناختی داشته اند. با وجود مطالعات بسیار در این حوزه، پژوهشگران پیشین بیشتر ذهن خود را بر فضاهای داخلی و عناصر تزیینی مانند ارسی ها معطوف کرده و به نظام مندی رنگ در نماهای بیرونی، که سلیقه زیباشناختی، هویت اجتماعی، و جایگاه مالکان را بازتاب می دهد، کمتر پرداخته اند. در دوره قاجار، با محوریت معماری مسکونی، نماها اهمیتی فزاینده یافتند. این پژوهش با هدف پایش نحوه رنگ گزینی و تحلیل میزان و اولویت حضور رنگ ها در نماهای اصلی خانه های قاجاری تبریز انجام شده است. تبریز به دلیل موقعیت ولیعهدنشینی آن در دوره قاجار و دارا بودن مجموعه ای غنی و مناسب از این بناها انتخاب شده است. پرسش اصلی تحقیق این است که کدام رنگ بیشترین میزان حضور را در نماهای خانه های قاجاری تبریز داشته است؟مواد و روش ها: پژوهش پیش رو با روش توصیفی تحلیلی و با گردآوری اطلاعات کتابخانه ای و میدانی انجام شده است. جامعه آماری متشکل از ۷۴ نمای اصلی خانه های قاجاری تبریز است و با اعمال معیارهای سلامت و اصالت، تعداد ۲۰ نما باقی ماندند که نمونه های مطالعاتی این مقاله گردیدند. هر رنگ با استفاده از ابزارهای دیجیتال ازجمله نرم افزار Color Grab و در شرایط نوری کنترل شده برداشت شد. سامانه رنگ مانسل مبنای طبقه بندی رنگ ها قرار گرفت و نرم افزارهای مهندسی و پردازش تصویر برای ترسیم نماها، تخصیص رنگ، و محاسبه کمی سطوح رنگی به کار رفتند.نتایج و جمع بندی: طبق یافته ها، رنگ بیشتر سطوح نماها سپید است. پس ازآن، به ترتیب رنگ های قرمز، خاکستری، زرد، آبی، سبز، و بنفش در رتبه های بعدی بوده اند. در تحلیل داده ها به این نتیجه می رسیم که سطوح دارای مصالح با رنگ طبیعی به میزان چشمگیری بر سطوح رنگ آمیزی شده اولویت داشته اند. نتایج غلبه سپیدرویی را در نمای بیرونی تایید می کند که در تقابلی معنادار با سرخ فامی فضاهای درونی، به ویژه حوض خانه هاست. عواملی همچون کاربرد مصالح بوم آورد، ملاحظات اقلیمی، تاثیرپذیری از سبک های نوظهور معماری، و ذائقه زیباشناختی ساکنان نقشی موثر در تدوین و رنگ یابی چهره و صورت ظاهری این بناها داشته اند. سپیدرویی نه تنها نمادی از سلامت زیستی و تمکن باشندگان بوده، بلکه بستری را برای هماهنگی بصری و جلوه گری عناصر تزیینی رنگی نیز فراهم می کرده است.

کلیدواژه ها:

رنگ ، نما ، معماری قاجاری ، خانه های تاریخی تبریز ، ترجیحات رنگی