آینده نگاری کسب وکارهای پلتفرمی مبادلاتی در ایران

هدف: کسب وکارهای پلتفرمی به عنوان یک نوآوری بنیادین در عرصه کسب وکار ظهور کرده اند؛ اما هر نوآوری در کسب وکار، به معنای موفقیت نیست. بسیاری از ایده های جدید استارتاپی با شکست مواجه می شوند و این مسئله را می توان از میزان چشمگیر شکست استارتاپ ها، هم در ایران و هم در کل جهان مشاهده کرد. واقعیت این است که ۹۰ درصد استارتاپ ها شکست می خورند. از برنامه های بودجه بندی گرفته تا خدمات قانونی، کسب وکارها در هر صنعتی، بیشتر از داستان های موفقیت میلیارد دلاری تعطیل می شوند. یکی از حوزه های نوظهور کسب وکار که از تحولات عمیق دیجیتال نشئت گرفته، کسب وکارهای پلتفرمی است. در کنار ظهور این شکل از کسب وکار در کشور، بسیاری از پلتفرم های داخلی با مشکلاتی مواجهند. از این رو، در پژوهش حاضر به آینده نگاری کسب وکارهای پلتفرمی مبادلاتی در ایران پرداخته شده است. روش: نمونه آماری این پژوهش، ۱۰ نفر از خبرگان، اعم از استادان دانشگاه و خبرگان حوزه کسب وکارهای پلتفرمی است. این افراد به صورت هدفمند غیرتصادفی انتخاب شدند. روش گردآوری داده ها در بخش کیفی، مصاحبه نیمه ساختاریافته بوده است. همچنین، برای رتبه بندی شاخص ها، از پرسش نامه مقایسه های زوجی (پرسش نامه خبره) استفاده شده است. به منظور تدوین سناریو، از روش هفت مرحله ای شوارتز بهره برده شده است. تحلیل داده ها در بخش کیفی با روش تحلیل مضمون و نرم افزار مکس کیودا نسخه ۲۰۲۲ و در بخش کمی با استفاده از فرایند تحلیل سلسله مراتبی و نرم افزار AHP انجام شده است. یافته ها: بر اساس نتایج حاصل از تحلیل مضمون، ۱۵ مضمون سازمان دهنده به عنوان پیشران های کسب وکارهای پلتفرمی مبادلاتی در ایران شناسایی شدند. ضریب کندال در دورهای اول تا سوم دلفی، به ترتیب ۵۵۲/۰، ۷۱۸/۰ و ۷۲۲/۰ به دست آمد که نشان می دهد وحدت نظر میان دیدگاه کارشناسان در حد خوبی است. نتایج حاصل از اولویت بندی پیشران ها نشان داد که از لحاظ «اهمیت»، سرمایه گذاری بیشترین اولویت را دارد و پیشران های حکمرانی و موضوعات سیاسی و قوانین در رتبه های بعدی قرار می گیرند. از لحاظ «عدم قطعیت»، مضمون حکمرانی و موضوعات سیاسی بیشترین اولویت را دارد و قوانین و تنظیمگری و رگولاتوری در رتبه های بعدی قرار دارند. بر اساس نتایج به دست آمده، چهار سناریو با عناوین «شیر قوی» (سرمایه گذاری بالا و حکمرانی پایدار)، «پرنده مهاجر» (سرمایه گذاری بالا و حکمرانی ناپایدار)، «آبشار» (سرمایه گذاری پایین و حکمرانی پایدار) و «کوه یخ» (سرمایه گذاری پایین و حکمرانی ناپایدار) تدوین شد. نتیجه گیری: قوانین کشور، در عمل، حمایت چندانی از مجموعه کارآفرینان و فعالیت های پلتفرمی ندارند. نهادهای قانونی برای بازنگری قوانین مخل کسب وکار و بررسی سریع و اصلاح قوانین و ارائه اصلاحیه به مجلس، اندازه کافی تلاش نمی کنند. کاهش تمایل به سرمایه گذاری از سوی بخش خصوصی، افزایش نارضایتی اجتماعی و اعتراض ها و کاهش تعاملات بین المللی، نمادهای تشخیص این سناریو هستند. در مجموع با توجه به وضعیت فعلی کشور، به نظر می رسد که سناریو «کوه یخ» محتمل ترین سناریو برای کسب وکارهای پلتفرمی مبادلاتی در ایران است. البته این مسئله به کشور ایران محدود نمی شود و نتایج به دست آمده در بسیاری از کشورهای در حال توسعه نیز، از آینده نه چندان درخشان کسب وکارهای پلتفرمی حکایت می کند.

کلیدواژه ها:

کسب وکارهای پلتفرمی ، پلتفرم مبادلاتی ، حکمرانی ، سرمایه گذاری