بازنمایی چهره دوگانه مریم در جنایت و مکافات: دیالکتیک نیهیلیسم و رستگاری ایمان مسیحی

در سنت مسیحی، مریم—در هیئت مادر مسیح و مریم مجدلیه—تمثالی از پیوند انسان با امر قدسی و امکان گذار از سقوط به رستگاری است. داستایفسکی این تمثال را درزمینه کشاکش عقل گرایی رادیکال و ایمان ارتدوکسی روسی بازآفرینی می کند؛ در این میان راسکلنیکف می کوشد با اراده قانون گریز خویش، اخلاق را به زبان محاسبه و توجیه فروکاهد و خود را از قیود امر مطلق و منطق دیالکتیکی رها سازد. او در مسیر تفسیر و تحقق این خواست، گرفتار همان دوگانگی های اخلاقی کانتی و فلسفه تاریخ هگلی می شود و سرانجام به فروپاشی می رسد. اما سونیا در نقطه مقابل، با ایمان خالصانه و پذیرش رنج، از این تنگنا عبور می کند و راه رستگاری را پیش چشم روایت می گذارد؛ به گونه ای که امید او معنای تازه ای به گفتارها و کنش های پیرامون می بخشد. دیگر زنان رمان هریک سویه ای از این تصویر را بازمی تابانند، اما تمامیت آن در سونیا تکوین می یابد و افق رستگاری را در گفت وگوی چندصدای رمان برای دیگران می گشاید. این پژوهش با رویکردی فلسفی-الهیاتی و بر بنیاد نظریه چندصدایی باختین، چگونگی تکوین و تحول تصویر مریم را در بطن روایت جنایت و مکافات پی می گیرد و تاثیرات متقابل آن بر مسیر دگرگونی شخصیت ها را تحلیل می کند

کلیدواژه ها:

مریم ، جنایت و مکافات ، چندصدایی باختینی ، اخلاق کانتی- هگلی ، نیهیلیسم ، ایمان مسیحی