کاوشی در شیوه های بازنمایی مفهوم فلسفی شر در رمان حصار موش اثر حسین قسامی

میان ادبیات و فلسفه از دیرباز پیوندی عمیق وجود داشته است. از سویی اندیشه های فلسفی به شکل های مختلف در متون ادبی انعکاس یافته اند و ازسوی دیگر بسیار فیلسوفان نامداری بوده اند که سودای خلق اثر ادبی داشته اند. در میان مفاهیم مختلف فلسفی، «شر» مفهومی است که توجه ویژه خالقان آثار ادبی، به ویژه ادبیات داستانی را به خود جلب کرده است. تاآنجاکه حتی نظریه پردازی همچون ژرژ باتای، بازتاب انواع شرور در آثار داستانی را یکی از شگردهای اصلی از بین بردن ملال در این آثار دانسته است. دراین میان حسین قسامی نویسنده جوان ایرانی، از معدود نویسندگانی است که به دلیل تحصیلات تخصصی در حوزه فلسفه، به مفاهیم فلسفی به ویژه مفهوم شر توجه خاص نشان داده است. او در رمان حصار موش این مفهوم را به صورت بنیادین کاویده است. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی-توصیفی و بر پایه خوانش فلسفی از متن، انواع شر را در این روایت بررسی کرده است. نتایج نشان می دهد که هرچند شر اخلاقی در کنش های فردی شخصیت ها متجلی است، اما محور اصلی روایت بر شر ساختاری استوار است. شری که هم در رفتار تحقیرآمیز ماموران یونانی نسبت به مهاجران و هم در خشونت انتقام جویانه مهاجران از این ماموران بازنمایی شده است. همچنین در ادامه شر آشوبی و آیینی نیز از دل همین ساختارهای معیوب سربرمی آورند و از رهگذر آیین های خشونت بار بازتولید می شوند. افزون بر این، قسامی با تشریح مفاهیم ابتذال شر، سرایت شر و شر انفعالی به خواننده رمان متذکر می شود که تولید، تکثیر و تداوم شر لزوما آگاهانه اتفاق نمی افتد بلکه در بسیاری از مواقع، بی عملی، عادت و اطاعت کورکورانه می تواند منشا تولید و تداوم شرور باشد.

کلیدواژه ها:

نقد فلسفی ، شر ساختاری ، شر آشوبی ، شر آیینی ، ابتذال شر ، رمان حصار موش