جنگ اپیزودی و جامعه جبهه ای: جنگ، دگرگونی اجتماعی و گشایش به سوی آینده

جنگ از مهم ترین پدیده های اجتماعی اثرگذار بر سازمان یابی زمان، فضا و مناسبات اجتماعی است، اما نسبت آن با دگرگونی اجتماعی را نمی توان صرفا در قالب پیامدهای ویرانگر یا پیشرفت گرایانه فهم کرد. این مقاله با اتخاذ چشم اندازی زمانی فضایی، می کوشد سازوکارهای دگرگون ساز جنگ در شرایط متاخر مدرن و نسبت آن را با اشکال مختلف دگرگونی اجتماعی بررسی کند. در این راستا، ابتدا سه شکل اساسی دگرگونی اجتماعی مدرن، یعنی برنامه ریزی اجتماعی، اصلاحات اجتماعی و انقلاب، از منظر نحوه سازمان یابی زمان و فضا مقایسه می شوند و سپس نشان داده می شود که جنگ، به ویژه در شکل های اپیزودی شده، برخی از پویایی های زمانی فضایی اساسی هر سه شکل دگرگونی را در خود جای می دهد. بر این اساس، مفهوم «جنگ اپیزودی» برای توصیف الگویی از منازعه با ویژگی هایی چون سرعت، گسست، تداوم ناپایدار و افق زمانی نامتعین پیشنهاد می شود. هم زمان، مفهوم «جامعه جبهه ای» به وضعیتی اشاره دارد که در آن مرز میان جبهه و جامعه، امر نظامی و غیرنظامی و جنگ و زندگی روزمره در اثر ادغام فناوری های نوین و شبکه های ارتباطی سست می شود. مقاله استدلال می کند که رابطه جنگ اپیزودی و جامعه جبهه ای را می توان در بستر کلی تر شرایط اپیزودی یا جهان اپیزودی شده فهمید. از این رو، رابطه این دو را می توان هم افزایی، تشدیدی دانست. بررسی جنگ روسیه و اوکراین نیز نشان می دهد که این وضعیت می تواند اشکال تازه ای از عاملیت، مشارکت و سازمان یابی اجتماعی ایجاد کند. بااین حال، دگرگونی ناشی از جنگ ذاتا مترادف با پیشرفت نیست و می تواند هم زمان به بازسازی و نوآوری یا به فروبستگی، نظامی شدن، اقتدارگرایی، نابرابری و سرکوب بینجامد. ازاین رو، مقاله جنگ را نه حامل مسیر ازپیش تعیین شده ای برای آینده، بلکه عرصه ای چندجهتی برای شکل گیری امکان های متعارض دگرگونی اجتماعی براساس جهان اپیزودی ارزیابی می کند.

کلیدواژه ها:

جهان اپیزودی ، جنگ اپیزودی ، جامعه جبهه ای ، فشردگی زمان-فضا ، دگرگونی اجتماعی