زخم و روایت: مردم شناسی حافظه، تروما و بازنمایی در جنگ رمضان

این مقاله با رویکردی مردم نگارانه به تحلیل بازنمایی تروما در جنگ رمضان (اسفند ۱۴۰۴ تا شهریور ۱۴۰۵) می پردازد و فرایند دگردیسی «زخم» به «روایت» و «سوگ» به «حماسه» را واکاوی می کند. با وقوع جنگ، خیابان و میدان های شهر از معابری برای رفت وآمد به میدانی برای حضور مردم تبدیل شد، نوعی آیین خودجوش سوگ حماسی یک ملت در مواجهه با ترومای تمام عیار جنگ. داده ها از طریق حضور مستمر در میادین و محلات تهران (بیش از ۲۰۰ شب)، مصاحبه های عمیق با ۷۶ مشارکت کننده، مردم نگاری بصری و تحلیل اسناد هنری و رسانه ای گردآوری شده و با روش تحلیل تماتیک تحلیل شده اند. مضامین استخراج شده در چهار سطح سازماندهی شده اند: ۱) ترومای بدنی و سوگ شخصی؛ ۲) ترومای روانی-اجتماعی و «زخم نامرئی»؛ ۳) بازنمایی مناسکی تروما در فضای عمومی (سوگ حماسی، نمادسازی بصری، رژیم صوتی، روایت بعثت ملت)؛ و ۴) بازنمایی هنری و رسانه ای (عکاسی، ادبیات، سینما، موسیقی، جنگ روایت ها). یافته های این مقاله نشان می دهد که در غیاب نهادهای رسمی، زیرساخت های اجتماعی خودجوش و آیین های شبانه، تروما را به حافظه جمعی و خودآگاهی تاریخی تبدیل کرده و الگویی بومی از «سوگ حماسی» پدید آورده اند. این الگو، ریشه در حافظه تاریخی شیعی-ملی دارد و «رنج» را به «مقاومت تمدن ساز» بدل می کند. مقاله بر ضرورت صیانت از سرمایه اجتماعی داغ و به رسمیت شناختن عاملیت مردمی در بازنمایی تروما تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

تروما ، حافظه جمعی ، بازنمایی ، جنگ رمضان ، مردم شناسی جنگ