تحلیل نشانه شناختی بازنمایی جنسیت در سوگ ملی فاجعه مدرسه میناب: مطالعه موردی خبرگزاری فارس

این پژوهش به تحلیل نشانه شناختی بازنمایی بصری حمله نظامی به مدرسه «شجره طیبه میناب» در خبرگزاری فارس، به عنوان یکی از رسانه های رسمی ایران، می پردازد. هدف اصلی، تبیین چگونگی تبدیل یک فاجعه به سوگی ملی از خلال رمزگان بصری و فقدان جنسیت یافته است. چارچوب مفهومی پژوهش بر ایده «وطن جنسیت یافته» در اندیشه افسانه نجم آبادی و مفهوم «سوگ پذیری» در نظریه جودیت باتلر استوار است. پژوهش با رویکرد کیفی و بهره گیری از تکنیک نشانه شناسی اجتماعی کرس و ون لیوون انجام شده و داده های آن را بازنمایی های بصری مرتبط با این حمله در خبرگزاری فارس تشکیل می دهند. یافته ها در سه مضمون «جنسیت یافته شدن امر ملی»، «سوگ پذیری گزینشی و عاطفی سازی به میانجی جنسیت» و «روایت موازی؛ بدن غایب و تعدیل سوگ جنسیت یافته» مفصل بندی شده اند. تحلیل ها نشان می دهد که رسانه با برجسته سازی بدن دخترانه، نشانه های زنانه و اشیای یادمانی، دخترانگی را به دال مرکزی معصومیت جریحه دار و وطن آسیب دیده بدل می کند. همچنین، از طریق سلسله مراتب رویت پذیری، برخی جان ها بیش از دیگران سوگ پذیر می شوند. بااین حال، این نظم بازنمایانه یکدست و بسته نیست؛ روایت فقدان ماکان نصیری، یکی از دانش آموزان پسر که بنا بر روایت های رسانه ای، نشانی از بدن او هنگام خاکسپاری به دست نیامد، روایتی موازی و اخلال گر در برابر الگوی مسلط سوگ دخترانه پدید می آورد. فهم سوگ عمومی در بستر رسانه مستلزم توجه هم زمان به جنسیت، نشانه شناسی اجتماعی، سیاست رویت پذیری و منطق حذف و اخلال است. از این منظر، تحلیل بازنمایی های رسانه ای به فهم چگونگی شکل گیری سلسله مراتب سوگ پذیری و نقش جنسیت در صورت بندی امر ملی و عاطفه عمومی کمک می کند.

کلیدواژه ها:

نشانه شناسی اجتماعی ، بازنمایی بصری ، سوگ ملی ، مدرسه میناب ، جنسیت