دانشگاه و برساخت اجتماعی معنای جنگ: مطالعه ای کیفی در میان دانشجویان

پژوهش حاضر با هدف واکاوی چگونگی «برساخت اجتماعی معنای جنگ» در میان دانشجویان دانشگاه شهید باهنر کرمان به انجام رسید. این مطالعه با اتخاذ رویکرد کیفی و پارادایم تفسیری، در پی فهم چارچوب های ادراکی، منابع واسط مدیریت معنا، نحوه مواجهه با روایت های متقاطع و بنیادهای اخلاقی-هویتی نسل دانشجو در پیوند با پدیده جنگ است. داده های تجربی از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۲ نفر از دانشجویان رشته ها و مقاطع گوناگون تحصیلی گردآوری شد؛ انتخاب مشارکت کنندگان با روش نمونه گیری هدفمند انجام پذیرفت و فرایند گردآوری داده ها تا دستیابی به اشباع نظری تداوم یافت. تحلیل داده ها با استفاده از روش «تحلیل مضمون براون و کلارک» به شناسایی چهار مضمون اصلی و دوازده زیرمضمون انجامید: ۱. تصویرسازی ذهنی و نظام معنایی جنگ (مشتمل بر فاجعه انسانی، تهدید وجودی و امر دور)؛ ۲. مدیریت معنا توسط منابع واسط (با تاکید بر بازنمایی های دیجیتال، کارکرد پویای دانشگاه و سرمایه فرهنگی خانواده)؛ ۳. تنش میان روایت های متقاطع (حاوی ادراک چندصدایی، راهبرد یکپارچه سازی مفهومی و عاملیت تفسیری دانشجو)؛ ۴. بنیادهای اخلاقی و هویت کنشگر (شامل کرامت انسانی و اخلاق جهان شمول، عقلانیت دفاعی و صیانت سرزمینی، و مسئولیت اجتماعی و صلح ورزی). یافته های پژوهش نشان می دهند که برساخت معنای جنگ نزد دانشجویان، حاصل یک منظومه شناختی پویا و خودتنظیم گر است. دانشجویان به جای انفعال در برابر هجمه رسانه ای یا افتادن در دام دوقطبی های ساده انگارانه، از محیط آکادمیک به مثابه بستری برای تفکر انتقادی و دیالوگ بهره می گیرند. در این فرایند، دانشجو از یک سو با تکیه بر وجدان اخلاقی، خشونت و جنگ افروزی را نفی کرده و مدافع صلح پایدار است، و از سوی دیگر با درک عقلانیت راهبردی و صیانت از تمامیت ارضی، دفاع از امنیت ملی را وظیفه ای هویتی و مشروع قلمداد می کند. این تلفیق هوشمندانه نشان دهنده شکل گیری نوعی «هویت کنشگر عقلانی و اخلاق مدار» در میان نخبگان دانشگاهی است.

کلیدواژه ها:

برساخت اجتماعی ، معنای جنگ ، تحلیل مضمون ، عاملیت تفسیری ، هویت کنشگر