مسئولیت در قبال دیگران مبتنی بر تحلیل اخلاقی «امر به معروف و نهی از منکر» در قرآن و حدیث

«امر به معروف و نهی از منکر» از جمله اصول اساسی در اسلام است که به معنای دعوت دیگران به خیر و پسندیده و بازداشتن آنها از شر و ناپسند است. مسئله اصلی این پژوهش آن است که آیا می توان بر اساس آموزه های قرآن و حدیث، قرائتی اخلاقی ارائه داد که در آن، امر به معروف و نهی از منکر را از منظر «اخلاق مسئولانه» و به عنوان «مسئولیت در قبال دیگران» مبتنی بر نقش ها، تعلق ها و شایستگی های انسانی، تبیین شود. در این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی، و منابع کتابخانه ای با تاکیدبر قرآن کریم و احادیث اهل بیت (ع)، این اصل را در قرآن و حدیث بررسی کرده ایم. یافته های پژوهش نشان می دهد در اخلاق مبتنی بر قرآن و حدیث، ضمن تاکید بر مسئولیت عام همه افراد، اولویت بندی اخلاقی وجود دارد. انسان هم «مسئولیت عام» نسبت به همه افراد و خیر و شر جامعه دارد و هم به دلیل نسبت یا نقش هایی که دارد، «مسئولیت ویژه» دارد که بیانگر مراتب و اولویت های اخلاقی است. مسئولیت اخلاقی صرفا ناظر به رفتارهای بیرونی نیست بلکه باورها، ملکات و نیت ها را نیز در بر می گیرد. انسان هم مسئولیت ایجابی نسبت به فعل و انجام عمل دارد و هم مسئولیت سلبی دارد. ترک امر به معروف و نهی از منکر، پیامدهای فردی و اجتماعی گسترده ای دارد و می تواند زمینه ساز فساد همگانی شود.

کلیدواژه ها:

امر به معروف و نهی از منکر ، اخلاق اسلامی ، اخلاق ارشاد ، مسئولیت ، مسئولیت اخلاقی ، مسئولیت ویژه ، مسئولیت پذیری