مطالعات زبان و ادب فارسی در شبه قاره (۳) قصاید مطهر

مقاله حاضر ترجمه و تلخیصی است از دو مقاله حبیب الرحمن شروانی با عنوان «قصاید مطهر» که در مجله معارف (۱۹۳۵م) منتشر شده است. نویسنده به معرفی نسخه ای خطی از قصاید شاعر فارسی گوی هندی، مطهر (متوفی حدود ۷۹۰ق)، می پردازد که در لکهنو و دانشگاه اسلامی علیگر کشف شده است. نسخه متعلق به سده ۹ هجری، مشتمل بر ۷۰ قصیده، ترکیب بندها و مسمط هایی است که اشعار کامل و نسبتا صحیحی را ارائه می دهد. نگارنده با استناد به تذکره ها و خود اشعار، اطلاعاتی از زندگی مطهر به دست می دهد: او از مقربان فیروزشاه تغلق، دارای جاگیر، از عالمان و مدرسان، و مرید خاص شیخ نصیرالدین چراغ دهلوی بود. اشعار مطهر از نظر قدرت طبع، روانی کلام، بلندی خیال و بی تکلفی ستوده شده و با شاعرانی چون سعدی، خاقانی و امیرخسرو مقایسه شده است. همچنین نویسنده به جزئیات زندگی روزمره، مسائل مالی، درگیری با مخالفان دینی، توصیف اسب، شراب، طبیعت و مضامین فلسفی و اخلاقی در شعر مطهر می پردازد. در بخش دوم مقاله، نکاتی تازه درباره سن شاعر (حدود ۷۱۶ تا ۷۹۰ق)، درخواست انتقال جاگیر به فرزندان، هندوستانی بودن او، و نیز مرثیه هایش بر شیخ چراغ دهلوی و شمس الدین بررسی شده است. این مقاله نشان می دهد که مطهر شاعری توانا و کم شناخته از دوره پیش از تیموری است که شایستگی بازشناسی و مطالعه دارد.

کلیدواژه ها:

مطهر کﮍه ، قصاید فارسی ، شعر هندوستان ، فیروزشاه تغلق