یادداشت های لغوی و ادبی (۸) درباره «ایش» و «ایش شاءالله» و «ایشالا»

در این یادداشت ابتدا به ذکر شواهدی از لغت عربی «ایش» (= ای شیء، چه، چه چیز) در متون کهن عربی و فارسی و گویش های عربی معاصر می پردازیم و اشاره ای نیز به اشتقاق آن می کنیم. سپس استدلال می کنیم که عبارت عامیانه «ایشالا» در فارسی گفتاری ربطی به صورت رسمی «ان شاء الله» ندار، بلکه صورت شکسته عبارت «ایش شاء الله» (= هر چه خدا بخواهد) است که در بعضی متون کهن فارسی – به طور خاص در مثنوی معنوی مولوی – به کار رفته و در آن لغت «ایش» نیز دیده می شود. اگرچه صورت «ایش شاء الله» به فارسی امروز نرسیده، صورت شکسته و عامیانه آن، یعنی «ایشالا» در فارسی معاصر حفظ شده است. بنابراین، «ایشالا» با صورت گفتاری «انشالا» (که خود صورت شکسته «ان شاء الله» است) ارتباطی ندارد و لغتی متفاوت است. درنهایت، با توجه به اینکه در هنجارهای معیار عربی کلاسیک، صورت «ایش» چندان معمول نبوده، این لغت و همچنین عبارت «ایش شاء الله» و صورت شکسته «ایشالا» در فارسی را باید دخیل از گونه های عربی پیراکلاسیک para-Classical Arabic)) یعنی گونه های عربی متشخص غیرکلاسیک در قرون میانه یا دخیل از هنجارهای متقدم و آسان گیرتر عربی کلاسیک دانست.

کلیدواژه ها:

ایش ، ایش شاء الله ، ان شاء الله ، انشالا ، عربی پیراکلاسیک ، عربی کلاسیک ، عربی در فارسی