آینه های شکسته (۱۴): «مسومین» (آل عمران: ۱۲۵) در ترجمه های قرآن؛ رویکرد ریشه شناختی در برابر داستان سرایی

در قرآن فرشته هایی که به یاری مومنان می شتابند با اوصافی چون مردفین «پی در پی [فرود] آمده» (انفال: ۹) و منزلین «فرود آمده» (آل عمران: ۱۲۴) یاد شدند. در این میان، توصیف به مسومین (آل عمران: ۱۲۵) به جهات مختلف، از جمله وجود ریشه های هم آوا از «سوم» در عربی از دیربار محل نقد و نظر بوده است. از آنجایی که یکی از این ریشه ها به «خط و خال» اشاره داد، و از قضا برخی مشتقات آن در قرآن نیز به کار رفته «الخیل المسومه/اسبان نشان دار» (آل عمران: ۱۴)، بسیاری به این معنا متمایل شده و مطابق قرائت مشهور مسومین (به صورت اسم فاعل) آن را «نشان گذار» معنی کرده اند. اما این معنا بن مایه افسانه پردازی داشته و از سوی دیگر، آیه مورد بحث به حوادث جنگ بدر بازمی گردد، بعدها داستان یاری فرشتگان در تفاسیر با شاخ و برگ هایی همراه شد: افزوده هایی همچون رنگ عمامه آنها (سفید یا زرد)، خال و خط مرکب ایشان، یا حتی اینکه فرشتگان محورهای عملیاتی جنگ را نشانه گذاری می کردند. در مقابل، مرحوم شهرام هدایت در پرتو زبان شناسی تاریخی تطبیقی از یک سو، و نظر به بافت و سیاق آیات از سوی دیگر واژه مذکور را «فرستاده شده» ترجمه می کند. در این مقاله ترجمه جناب کوشا به عنوان نماینده برداشت سنتی و ترجمه هدایت به عنوان نماینده رویکرد زبان شناسی تاریخی تطبیقی انتخاب شدند. انتخاب این دو اثر به جهت توضیحات ایشان در پاورقی یا پی نوشت بوده که دست مایه این پژوهش قرار گرفته است. این مقاله، ضمن بررسی بیشتر ریشه متناظر عبری sum/sim، و کاربست های آن در تورات به دفاع از تحلیل هدایت می پردازد. و بخش پایانی به معادل گذاری برخی دیگر از مترجمان که تا حدودی به ترجمه منتخب متمایل اند، اختصاص دارد. در جمع بندی نیز پیشنهادهایی برای آینده ترجمه پژوهی در متون مقدس ادیان ابراهیمی ارائه می گردد.

کلیدواژه ها:

ترجمه قرآن ، ریشه شناسی تاریخی ، مسومین (آل عمران: ۱۲۵) ، فرشته شناسی