طراحی تعرفه برای تحقق اهداف چندگانه در ارائه خدمات عمومی: ارزیابی ظرفیت های تعرفه سه بخشی در دستیابی به کارایی، برابری و مصرف پایدار

در سال های اخیر، عرضه رایگان یا تخفیف صددرصدی در قبوض برق، گاز و آب مشترکان کم مصرف با هدف بهینه سازی مصرف و حمایت از اقشار آسیب پذیر، مورد توجه سیاست گذاران قرار گرفته است. این الگو در واقع نوعی «حد مصرف رایگان» است که می توان آن را در قالب ساختار تعرفه سه بخشی (۳PT) مدل سازی کرد. در این مطالعه استدلال می شود که با استفاده از ساختارهای ساده و شهودی تعرفه -به ویژه با تعداد بلوک کمتر- می توان به اهداف متعارضی در حوزه خدمات عمومی دست یافت، مشروط بر آنکه طراحی و اجرای تعرفه بر مبانی نظری و شواهد تجربی استوار باشد و به صورت مرحله ای اجرا شود. تعرفه سه بخشی شامل دو بلوک و یک کارمزد ثابت دوره ای (آبونمان) است که قیمت حاشیه ای پس از یک آستانه مصرف تعریف می شود. تحلیل نظری ما نشان می دهد که با فرض اهداف صرف کارایی، وجود بلوک اولیه رایگان توجیه ندارد و باید اهدافی چون برابری، تامین حداقل نیاز، کنترل مصرف و پایداری مالی را نیز در نظر گرفت. بر پایه شبیه سازی، نتایج حاکی از آن است که تعرفه سه بخشی سهم بیشتری از یارانه را به گروه های کم درآمد -تا حدود ۴۲ درصد از کل یارانه در پایین ترین پنجک درآمدی- اختصاص می دهد؛  هرچند این برابری به بهای کاهش کارایی حاصل می شود. از این رو، تنظیم دقیق، با مطالعه و فاز به فاز پارامترهای تعرفه -به ویژه آبونمان، اندازه بلوک اول و قیمت حاشیه ای- برای ایجاد تعادل میان برابری، کارایی و سایر اهداف سیاستی، نقشی اساسی دارد.

کلیدواژه ها:

برابری ، کارایی ، تعرفه سه بخشی ، طراحی تعرفه خدمات عمومی