<span lang="FA">ارتباطات میان فرهنگی و بازنمایی «دیگر ایرانی» در سفرنامه آدام اولئاریوس؛ مطالعه ایران عصر صفوی

هدف: سفرنامه های اروپاییان از ایران صفوی را می توان افزون بر منابع تاریخی و مردم نگارانه، متونی ارتباطی دانست که در بستر مواجهه دو فرهنگ شکل گرفته اند و در ساخت تصویر ایران و ایرانی در ذهن مخاطب اروپایی نقش داشته اند. پژوهش حاضر با هدف بررسی سازوکارهای ارتباطات میان فرهنگی و چگونگی بازنمایی «دیگری ایرانی» در سفرنامه آدام اولئاریوس انجام شده است. پرسش اصلی پژوهش این است که اولئاریوس در جریان مواجهه با جامعه ایران صفوی، عناصر فرهنگی و اجتماعی ایران را چگونه مشاهده، تفسیر و بازنمایی کرده و این فرایند چه نقشی در شکل گیری تصویر ایران برای مخاطب اروپایی داشته است.روش پژوهش: این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شده و داده های سفرنامه در مقوله هایی چون ارتباطات کلامی و غیرکلامی، زبان و ادب، آموزش، مناسک دینی، زندگی روزمره، زنان و اقلیت های مذهبی، روابط اجتماعی و طبقاتی، بازار و تجارت و بازنمایی خود/دیگری بررسی شده اند. چارچوب نظری پژوهش بر نظریه های ارتباطات میان فرهنگی و تلقی فرهنگ به مثابه فرایندی ارتباطی استوار است و برای تحلیل انتقادی نحوه بازنمایی ایران، از مفهوم خود/دیگری و برخی ملاحظات نقد شرق شناختی نیز استفاده شده است. یافته ها: یافته ها نشان می دهد سفرنامه اولئاریوس محصول فرایندی چندلایه از ارتباط میان فرهنگی است. تماس مستقیم نویسنده با جامعه ایرانی، آشنایی او با زبان، ادب، آیین ها، پوشاک، آموزش و مناسبات اجتماعی، امکان انتقال مجموعه ای گسترده از اطلاعات فرهنگی را به مخاطب اروپایی فراهم کرده است؛ بااین حال، انتخاب و تفسیر این اطلاعات از موقعیت سیاسی و تجاری نویسنده، پیش فرض های فرهنگی اروپا و تفاوت نظام های معنایی دو جامعه تاثیر پذیرفته است. تفکیک سه سطح «مشاهده»، «تفسیر» و «داوری» نشان می دهد که گزارش های سفرنامه از نظر ارزش شناختی یکسان نیستند و بخشی از تصویر ارائه شده از ایران در فرایند تفسیر و داوری فرهنگی ساخته شده است. همچنین برجسته شدن موضوعاتی چون ابریشم، بازار و مناسبات تجاری نشان می دهد ماموریت اقتصادی هیئت در گزینش و اولویت بندی اطلاعات موثر بوده است. نتیجه گیری: نتایج این پژوهش نشان می دهد که سفرنامه اولئاریوس را می توان نه تنها سندی برای شناخت فرهنگ ایران صفوی، بلکه رسانه ای تاریخی برای انتقال، گزینش و بازسازی معنا میان دو فرهنگ و شکل گیری تصویر «دیگری ایرانی» در فضای ارتباطی اروپای قرن هفدهم دانست.

کلیدواژه ها:

ارتباطات میان فرهنگی ، بازنمایی فرهنگی ، آدام اولئاریوس ، صفویه ، سفرنامه ، ایران