نقش جغرافیای بطایح و عوامل متاثر از آن در قدرت گیری عمران بن شاهین

منطقه بطایح در جنوب عراق به علت برخورداری از شرایط خاص جغرافیایی، پناهگاهی امن برای شورشیان و مخالفان خلافت بود. این منطقه به ویژه در قرون سوم و چهارم هجری شاهد بروز ناآرامی هایی بود. به طوری که در قرن چهارم هجری در منطقه بطایح، جنبش شاهینیان رخ داد. عمران بن شاهین توانست با بهره گیری از شرایط جغرافیایی بطایح سلسله ای محلی را بنیان نهد که حدود نیم قرن دوام آورد. در طی رهبری عمران، آن ها توانستند با استفاده از این شرایط جغرافیایی حملات گسترده ای را که متوجه سرزمینشان بود دفع کرده و به حیات خود ادامه دهند. این پژوهش با رویکردی توصیفی- تحلیلی و با تکیه بر منابع دست اول تاریخی و جغرافیایی، به دنبال پاسخ به این سوال است که جغرافیای بطایح و عوامل متاثر از آن تا چه اندازه در شکل گیری و تداوم امارت عمران نقش داشته است؟ یافته های پژوهش حاکی از تاثیر ویژه جغرافیای بطایح بر شکل گیری و تداوم امارت عمران می باشد. این عامل جغرافیایی خود بستری برای عواملی دیگری شد که در این روند موثر افتاد، از جمله اینکه، عامل جغرافیایی، رویکرد مقابله را برای عمران به سمت اتخاذ نبردهای فرسایشی برد که در موفقیت وی موثر بود. همچنین جغرافیای اقتصادی بطایح از عوامل کارساز برای شاهینیان بود. علاوه بر این جغرافیای بطایح بستری برای شکل‎گیری ترکیب اجتماعی خاصی بود که به شکل بالقوه، نیرویی مهم برای عمران در تقابل با آل بویه بودند. در کنار این عامل موثر، عواملی مانند ضعف خلافت در برابر امرای آل‎بویه و سرداران ترک، توجه امرای آغازین آل بویه به رعایت برخی سنن مانند آیین جوانمردی در بین امرای بویه، اختلافات درون خاندانی آل بویه مانند رویارویی عزالدوله و عضدالدوله، در موفقیت عمران نیز نقش داشتند. بر همین اساس، توجه به عامل جغرافیایی و عوامل مرتبط و هم زمان، برای درک قدرت یابی عمران بن شاهین ضروری می باشد.

کلیدواژه ها:

آل بویه ، جغرافیای بطایح ، جنگ فرسایشی. شاهینیان ، عمران بن شاهین