کاربست روش شناسی اسکینر در بررسی اندیشه سیاسی خواجه نظام الملک

سیاست نامه خواجه نظام الملک که در پاسخ به درخواست سلطان ملکشاه سلجوقی و بر پایه الگوی ملک داری ایرانی تدوین شده یکی از برجسته ترین متون اندیشگی ایرانی است. پژوهش حاضر روش شناسی اسکینر آن را برای بررسی اندیشه سیاسی خواجه نظام الملک در سیاست نامه برگزیده است. از آن روی که روش شناسی اسکینر بر پایه درک اندیشه سیاسی در بستر تاریخی و زبانی است، شناخت محیط سیاسی و گفتمان دوره ی حکومت سلجوقیان و قرار دادن اندیشه ی خواجه نظام الملک در این بستر، سبب تبیین این اندیشه ها خواهد شد. بر اساس روش شناسی اسکینر نظام الملک با کنش گفتاری مقصود رسان به تحریر سیاست نامه پرداخت که عمل ارتباطی قصد شده در جهت ارائه اندرز به سلطان و ضدیت با نگرش ترکان به حکومت بود. محور اندیشه ی خواجه نظام الملک مفهوم و واژه ی عدالت و دادگری بود که از ایران باستان وام گرفته و بازتعریف نمود. مقاله ی حاضر بر پایه روش شناسی کویینتین اسکینر در تحلیل اندیشه سیاسی و با رویکرد تاریخی به بررسی بستر سیاسی، تاریخی و گفتمانی دوره ی سلجوقی و تاثیر آن بر اندیشه سیاسی خواجه نظام الملک در سیاست نامه پرداخته است. با عطف توجه به کنش گفتاری مقصود رسان، مقاله ی حاضر به این نتیجه رسیده که نظام الملک با تاکید بر واژه ی دادگری، قصد تضعیف نگرش ترکان در مورد حکومت و تقویت الگوی ملک داری ایرانی به عنوان یک عمل قصد شده را داشته است.

کلیدواژه ها:

اسکینر ، هرمنوتیک ، نظام الملک ، سیاست نامه ، سلجوقیان