بازخوانی «آسیب شناسی فرهنگی» با تکیه بر استعاره «انسان صدرایی»

پژوهش حاضر با بهره گیری از نظریه استعاره مفهومی لیکاف و جانسون، به بازخوانی مفهوم «آسیب شناسی فرهنگی» می پردازد. این مقاله درصدد است نشان دهد که مفهوم مذکور به تدریج از بستر و تاریخ پیدایش خود جدا شده و نسبت به آن بیگانه گشته است. ازاین رو، نخست استعاره بنیادین «جامعه به مثابه ارگانیسم» که مفهوم آسیب شناسی اجتماعی ریشه در آن دارد، واکاوی شده و چهار رویکرد اصلی به آسیب شناسی اجتماعی بررسی و نقد می شود. سپس با تمرکز بر مفهوم «فرهنگ» و با تاکید بر آرای اندیشمندان اسلامی فرهنگ به عنوان «نظام معنایی مشترک میان انسان ها» و «روح جامعه» تعریف می شود. در ادامه، استعاره «انسان صدرایی» به عنوان جایگزینی برای استعاره صرفا زیستی «ارگانیسم» پیشنهاد می شود؛ استعاره ای که در آن بر رابطه جسم و روح تاکید شده و بقای جامعه را فرهنگی و معنوی تلقی می کند. براین اساس، آسیب شناسی فرهنگی به معنای شناخت اختلال ها و گسست های معنایی در نظام معنایی جامعه است که در نسبت با غایت نهایی (انسان کامل) ارزیابی می شود. مقاله نتیجه می گیرد انسان در تلقی صدرایی آن به عنوان یک استعاره شناختی برای درک جامعه کاراست البته به این نکته توجه شده که اگرچه استعاره های شناختی ابزاری کارآمد برای تبیین مفاهیم هستند، اما همواره حجم قابل توجهی از تفسیر را با خود حمل می کنند و می توان با بازتفسیر یک استعاره، ساختار مفهومی جدیدی به وجود آورد و مواجهه ای انتقادی با آن داشت.

کلیدواژه ها:

Cultural Pathology ، Conceptual Metaphor ، Mulla Sadra's Human ، Society as Organism ، Semantic System. ، آسیب شناسی فرهنگی ، استعاره مفهومی ، انسان صدرایی ، جامعه به مثابه ارگانیسم ، نظام معنایی.