تجربه زیسته ویترین در بازار سنتی سنندج: تحلیلی پدیدارشناختی_هرمنوتیکی

بازارهای سنتی در شهرهای ایرانی، نه تنها زیرساخت های مبادله کالای روزمره بلکه زیست جهان های پیچیده ای از روابط اجتماعی، خاطره و تجربه های چندحسی اند. در دهه های اخیر، ورود عناصر مدرن خرده فروشی (به ویژه ویترین شیشه ای) این زیست جهان ها را با چالش های تازه ای روبه رو کرده است. پژوهش حاضر با تمرکز بر بازار سنتی سنندج، به دنبال فهم «تجربه زیسته ویترین» در این بستر و تفسیر نسبت آن با منطق فضایی_اجتماعی بازار است. روش تحقیق، پدیدارشناسی هرمنوتیکی با الهام از خوانش گادامر است. داده ها از طریق مصاحبه های عمیق نیمه ساختاریافته با ۱۶ مشارکت کننده همراه با مشاهده میدانی و یادداشت برداری از رفتارها و وضعیت فضایی بازار گردآوری شد. تحلیل داده ها در فرایندی چندمرحله ای شامل مضمون سازی، شکل دهی افق های معنایی و تلفیق افق پژوهشگر و مشارکت کنندگان انجام گرفت. یافته ها نشان می دهد که ویترین در بازار سنندج برای مشارکت کنندگان پدیده ای دوگانه است: از یک سو به عنوان حائلی برای کاهش نفوذ گردوغبار، کم کردن رنج روزمره، چیدن و جمع کردن بساط و افزایش امنیت کالایی تجربه می شود و تا حدی در سامان دادن به حد تجاوز حجره ها به گذر موثر است؛ از سوی دیگر، آستانه سیال حجره_گذر را به جداره ای صلب و رسمی بدل می کند، حضور بدنی و نظارت طبیعی کسبه بر راسته را کاهش می دهد، تجربه چندحسی بازار را به نمایش عمدتا بصری فرو می کاهد، با ساختار شغلی حاکم بر بازار (به ویژه مشاغل متکی بر لمس و بو) ناسازگار است و با سبک زندگی و تصویر ذهنی طیف اصلی کاربران بازار (شامل روستاییان، اقشار کم درآمد و سالمندان) همخوانی چندانی ندارد. نتایج پژوهش بر ضرورت پرهیز از نسخه های واحد و ویترین محور در نوسازی بازارهای تاریخی و توجه همزمان به سه محور تاکید می کند: تناسب میان نوع شغل و شیوه نمایش کالا، حفظ و بازتعریف آستانه زنده حجره_گذر و حساسیت به ترکیب اجتماعی و انتظارات زیبایی شناختی کاربران اصلی بازار.

کلیدواژه ها:

بازار سنتی ، ویترین ، تجربه زیسته ، پدیدارشناسی هرمنوتیکی ، سنندج