شهر دوستدار خانواده؛ یک مرور سیستماتیک و تحلیل کیفی

با ظهور مفهوم «شهر دوستدار خانواده» در سال ۱۹۹۵، کشورهای متعددی برنامه ها، طرح ها و مطالعات گسترده ای را برای تحقق این رویکرد اجرا کرده اند. با این حال، با وجود گسترش این برنامه ها و پژوهش ها، هنوز اجماع نظری روشنی درباره تعریف، ابعاد و شاخص های شهر دوستدار خانواده شکل نگرفته است. بر این اساس، پژوهش حاضر با مرور نظام مند مطالعات منتشرشده در فاصله سال های ۱۹۹۵ تا ۲۰۲۵ در دو پایگاه  Scopus  و  Web of Science ، بهره گیری از تحلیل های کتاب سنجی با نرم افزار  VOSviewer و تحلیل کیفی مطالعات، روندهای پژوهشی، مفاهیم کلیدی، شاخص ها، شکاف های پژوهشی، جهت گیری های آینده و مفهوم شهر دوستدار خانواده را بررسی می کند. معیارهای ورود شامل مقالات مرتبط با برنامه ریزی شهری دوستدار خانواده بود و پس از حذف مطالعات تکراری و غربالگری دقیق، ۵۷ مقاله برای تحلیل نهایی انتخاب شد. یافته ها نشان می دهند که مطالعات این حوزه روندی نوسانی داشته اند و نقطه عطف آنها در سال ۲۰۲۰ مشاهده شده است. ایالات متحده با ۲۲ درصد از انتشارات و ۳۰۶ استناد، پیشتاز مطالعات شهر دوستدار خانواده بوده است. نتایج نشان می دهند که مفهوم «شهر دوستدار خانواده» دارای ابعاد فضایی (مسکن مقرون به صرفه و حمل ونقل ایمن)، اجتماعی (سرمایه اجتماعی و تنوع)، اقتصادی (فرصت های شغلی)، محیطی (ایمنی و پایداری)، حکمرانی و مشارکت (مشارکت خانواده ها) و زمانی (تعادل کار-زندگی) است. همچنین، تحلیل زمانی ادبیات، تحول گفتمان شهر دوستدار خانواده را از تاکید اولیه بر زیرساخت های کالبدی به سوی چارچوبی چندبعدی شامل پایداری و زیست پذیری نشان می دهد. تمرکز جغرافیایی بر آمریکای شمالی و اروپا و کمبود مطالعات در جنوب جهانی از جمله محدودیت های پژوهش های شهر دوستدار خانواده است. این مطالعه با یکپارچه سازی ادبیات، مدل مفهومی برای تبیین ابعاد شهر دوستدار خانواده و تحول آن ارائه می کند و می تواند مبنایی برای سیاست گذاری و برنامه ریزی شهری دوستدار خانواده به منظور ارتقای پایداری، فراگیری و زیست پذیری شهرها باشد.

کلیدواژه ها:

شهر دوستدار خانواده ، مرور سیستماتیک ، تحلیل کتاب سنجی ، تحلیل کیفی ، برنامه ریزی شهری ، نرم افزار VOSviewer