تحلیل طرح واره تصویری مهار و کنترل در قرآن کریم «مطالعه موردی ریشه «ح-ک-م»»

پژوهش حاضر با بهره گیری از چارچوب نظری زبان شناسی شناختی و به ویژه نظریه طرح واره های تصویری، به تحلیل معنای ریشه سه حرفی «ح-ک-م» در قرآن کریم می پردازد. هدف اصلی مطالعه، بازشناسی خاستگاه نخستین این ریشه در زبان های سامی و بررسی فرایند انتقال معنای آن از تجربه های عینی و ملموس به حوزه های انتزاعی همچون حکمت، حاکمیت و قضاوت است. فرضیه تحقیق بر این اساس است که معنای اولیه «ح-ک-م» در قلمرو مهار و کنترل فیزیکی (مانند لگام، طناب و تله)، پدید آمده و این معنا به تدریج از طریق طرح واره تصویری «مهار و کنترل» به حوزه های شناختی، اخلاقی و اجتماعی گسترش یافته است. روش تحقیق، ترکیبی از ریشه شناسی تاریخی تطبیقی در زبان های سامی و تحلیل شناختی داده های قرآنی است. یافته ها نشان می دهد که شبکه معنایی ریشه «ح-ک-م» در قرآن حول محور طرح واره مهار و کنترل، سامان یافته و مفاهیمی مانند «قضاوت عادلانه» (مهار ظلم)، «حکمت» (مهار جهل) و «حاکمیت الهی» (مهار طغیان و بی نظمی اجتماعی) همگی در امتداد این طرح واره قابل تبیین هستند. نوآوری این پژوهش در ارائه الگویی فرایندی و نظام مند برای تحلیل معنایی این ریشه و تبیین مسیر تاریخی و شناختی آن است که می تواند افق تازه ای در مطالعات معناشناسی قرآن و زبان شناسی شناختی فراهم کند.

کلیدواژه ها:

ریشه حکم ، طرح واره مهار ، زبان شناسی شناختی ، طرح واره تصویری ، استعاره مفهومی