ضرب زنان، به مثابه مصداقی از روش شناسی تدریجی قرآن کریم؛ گذار از خشونت جاهلی به نظام حقوقی خانواده

آیه ۳۴ سوره نساء با امر به «ضرب» زنان، در ظاهر با گفتمان کرامت بخش و عدالت محور قرآن نسبت به زنان در تعارض می نماید. این مسئله، همواره محل چالشی جدی برای مفسران، اندیشمندان مسلمان و منتقدان بیرونی بوده است. پژوهش حاضر، با رویکردی تحلیلی و با بهره گیری از روش تلفیقی تفسیر اجتهادی جامع (استناد به ادله ی لغوی، قرآنی، روایی و تاریخی) و زبان شناسی فرهنگی، به بازخوانی این مفهوم پرداخته است. یافته ها حاکی از آن است که قرآن کریم در مواجهه با این هنجار ریشه دار و خشن در جامعه جاهلی، از یک روش شناسی تدریجی نظام مند بهره برده است. این روش در گام نخست، با حفظ واژه، ماهیت عمل را از خشونت فیزیکی نامحدود به کنشی بسیار محدود و فاقد آسیب جسمانی تعدیل نمود. در گام بعد، با ایجاد شبکه ای از راهکارهای حقوقی، اخلاقی و اقتصادی، زمینه گذار جامعه را از الگوی خشونت آمیز به سمت نظام حقوقی متقابل در خانواده فراهم آورد. این مطالعه نشان می دهد که فرمان مذکور، نه تایید خشونت، بلکه مصداقی عینی از مکانیسم حکیمانه ی قرآن در اصلاح تدریجی ساختارهای فرهنگی پیچیده است.

کلیدواژه ها:

ضرب زنان ، آیه۳۴ سوره نساء ، زبان شناسی فرهنگی ، نظام حقوقی خانواده ، روش شناسی تدریجی