تحلیل شبکه معنایی نام ها و اوصاف قیامت در سوره غافر با تکیه بر تفسیر «عمده الحفاظ» سمین حلبی

قرآن کریم برای ترسیم ابعاد مختلف روز قیامت از نام ها و اوصاف متنوعی بهره گرفته است که هریک بخشی از حقیقت این واقعه عظیم را بازنمایی می کند. سوره غافر، به عنوان یکی از سوره های مکی، مجموعه ای از این نام ها و اوصاف را در خود جای داده است که امکان تحلیل معناشناختی آن ها را فراهم می سازد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل معناشناختی نام ها و اوصاف قیامت در سوره غافر، با محوریت کتاب «عمده الحفاظ فی تفسیر اشرف الالفاظ»، تالیف سمین حلبی (م ۷۵۶ ق) انجام شده است و در پی تبیین لایه های معنایی این تعابیر و بررسی رویکرد لغوی-تفسیری وی در فهم آن هاست. اهمیت پژوهش در تبیین شبکه معنایی نام ها و اوصاف قیامت در یکی از سوره های مکی قرآن و نیز معرفی رویکرد معناشناختی یکی از آثار مهم سنت لغوی-تفسیری است که می تواند در مطالعات معناشناسی قرآن کارآمد باشد. روش پژوهش در پردازش ،توصیفی-تحلیلی و در استخراج مبتنی بر منابع کتابخانه ای و بهره گیری از منابع تفسیری و لغوی است. یافته های پژوهش نشان می دهد که نام ها و اوصاف قیامت در سوره غافر از منظر سمین حلبی در قالب یک شبکه معنایی منسجم بر محورهایی چون نزدیکی و حتمیت وقوع، اجتماع و رویارویی، عدالت مطلق و ظهور حقیقت، آشکاری، گریز نافرجام، شهادت و گواهی همگانی و بی اعتباری عذرها استوار است . همچنین رویکرد وی با ویژگی هایی همچون جمع میان اقوال لغوی و تفسیری، توجه به ریشه شناسی واژگان و تحلیل ابعاد بلاغی و تربیتی تعابیر قرآنی شناخته می شود. در نهایت، این اوصاف نه مجموعه ای پراکنده، بلکه نظام معنایی منسجمی را تشکیل می دهد که در آن مفهوم قیامت به عنوان هسته مرکزی معنا در مرکز این شبکه قرار دارد.

کلیدواژه ها:

معناشناسی ، نام و اوصاف قیامت ، سوره غافر ، سمین حلبی ، عمده الحفاظ