تحلیل معناشناختی سکینه در قرآن و روایات و تبیین مرز آن با آرامش روان شناختی

این پژوهش با هدف بازخوانی معناشناختی مفهوم «سکینه» در قرآن و روایات و تبیین مرز آن با «آرامش روان شناختی» در ادبیات معاصر انجام شده است. مسئله اصلی آن است که آیا سکینه در کاربرد قرآنی-روایی را می توان معادل نوعی آرامش روانی دانست، یا آنکه این مفهوم از حیث منشا، کارکرد و غایت، دلالتی متمایز دارد. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر معناشناسی واژگانی در بافت است که شامل بررسی روابط همنشینی و جانشینی در شش کاربرد قرآنی و تحلیل توسعه های معنایی آن در ۲۱ روایت منتخب می شود. در سطح قرآنی، سکینه با منشا الهی، کارکرد تثبیت گر درونی، پیوند با موقعیت های خوف، فشار یا تصمیم ساز ایمانی، ارتباط با قلب، ایمان، نصرت و تقابل با حمیت جاهلی شناخته می شود. در سطح روایی، ضمن حفظ هسته قرآنی، ابعاد آیینی-عبادی، خلقی و گاه جمعی این مفهوم برجسته تر می شود؛ هرچند این لایه صرفا در رتبه ای تبیینی نسبت به داده قرآنی قرار دارد. بر پایه تحلیل مولفه ای، سکینه معادل کامل «آرامش روان شناختی» در رویکردهای رایج معاصر نیست؛ زیرا منشا الهی، دامنه ای گاه جمعی و غایت ایمانی-هدایتی اش، آن را از صورت بندی های متعارف روان شناختی متمایز می سازد. با این حال، همپوشی توصیفی میان این دو حوزه به طور مطلق نفی نمی شود.

کلیدواژه ها:

سکینه ، معناشناسی قرآن ، روایات ، آرامش روان شناختی ، همنشینی ، جانشینی