گونه شناسی نقل معنا در نهج البلاغه؛ مطالعه روابط معنایی بر پایه دامنه واژگان در ۱۱۰ خطبه نخستین نهج البلاغه

یکی از زمینه های پژوهش در فقه الحدیث، مطالعه تفاوت ها در نقل متن روایات است. نقل روایات و روش های آن در سنت اسلامی و میراث حدیث شناسی مسلمانان به نقل لفظ و نقل معنا تقسیم شده است. با توجه به اختلاف نسخه های یک روایت و بررسی و آگاهی از اختلاف نقل ها در منابع آن حدیث، می توان وقوع نقل معنا را کشف کرد. پژوهش حاضر در صدد است با بهره گیری از روش توصیفی- تحلیلی ، نقل معنا و گونه­شناسی این تفاوت ها در ۱۱۰ خطبه نخست نهج­البلاغه را مورد بررسی قرار دهد، به نحوی که روابط معنایی بر پایه دامنه واژه­ها مدنظر قرار گیرد. یافته های پژوهش نشان می دهد که تفاوت در نقل، در سطح واژگانی در گونه روابط معنایی بر پایه دامنه (ترادف، شمول، هم­پوشی) در نهج­البلاغه رخ داده است و به عنوان نمونه «اغباش/ اغطاش» گشتار ترادف در اسماء و «نافحوا/ کافحوا» گشتار ترادف در افعال می­باشد. همچنین «بدعه/ فتنه» دو اسمی هستند که در باب اسماء شمول معنایی دارند و در گشتار بودند و در حیطه افعال «قد رایت/ قد اردت» این­چنین بودند. در روابط هم­پوشی معنایی نیز می­توان به گشتارهای دو اسم «غفله/ غمره» و دو فعل «تورث/ توجب» اشاره نمود که هر کدام از این جفت واژه­ها با توجه به روابط معنایی خود، می توانند همان مفهوم دیگری را در متن منتقل کنند.

کلیدواژه ها:

نهج البلاغه ، گونه شناسی نقل معنا ، ترادف ، شمول معنایی ، هم پوشی معنای