تصحیح انتقادی رساله «الدعاوی القلبیه» از آثار فلسفی فارابی

ابو نصر محمد بن محمد فارابی(۲۵۹- ۳۳۹ق/ ۸۷۲- ۹۵۰م)، معروف به معلم ثانی، از حکمای بزرگ جهان اسلام است که آثار بسیار مهمی را در زمینه های مختلف سیاسی، فلسفی، اخلاقی، اجتماعی، موسیقی و ... از خود به یادگار گذاشته است. با وجود آنکه بخش قابل توجهی از آثار وی تاکنون تصحیح و تحقیق شده است، برخی از آثار او هم چنان آن گونه که باید تصحیح نشده اند که از جمله آن ها رسال «الدعاوی القلبیه» است. در صحت انتساب این رساله هیچ تردیدی وجود ندارد. فارابی در این رساله، مباحث مهم و متنوع فلسفی را به صورت اجمالی مطرح کرده است. اقسام وجود، صفات واجب تعالی، کیفیت صدور عقول عشره، مبدا صدور افلاک و اجرام آسمانی، مبادی حرکات در اجسام، مباحث نفس نباتی و حیوانی، قوا و قوانین آن، خیر و شر، مباحث مربوط به انبیاء و معجزات آنان و نیز سعادت انسان، از جمله موضوعاتی است که در این رساله بدان ها پرداخته شده است. از ویژگی های این تصحیح می توان به مقابله و تصحیح رساله بر ساس سه نسخه خطی و یک نسخه چاپی برای نخستین بار، ثبت اختلاف نسخه ها در موارد موثر در معنا، اصلاح تصحیفات کاتبان، رفع اشکالات تصحیح های پیشین، عنوان بندی مطالب، تنزیل هامش مناسب، توضیح برخی اصطلاحات و واژگان، اعراب گذاری در موارد لازم و نیز تحلیل و تبیین برخی از دیدگاه های فارابی درباره مباحثی همچون «وحدت واجب الوجود»، «کیفیت صدور عقول عشره از ذات باری تعالی» و «ابداع» و تمایز آن با دیدگاه های اندیشمندان و حکما اشاره کرد. در تصحیح این اثر از روش قیاسی بهره گرفته شده است.

کلیدواژه ها:

فارابی ، الدعاوی القلبیه ، صفات واجب ، تصحیح انتقادی ، عقول عشره ، ابداع