مسئولیت کیفری ناشی از رفتارهای مجرمانه سامانه هوش مصنوعی

گسترش سامانه های هوش مصنوعی واجد درجات متفاوتی از خودمختاری و یادگیری عمیق، دکترین سنتی حقوق کیفری را که بر محوریت فاعلیت انسان و دوگانه «عنصر مادی» و «عنصر روانی» استوار است، با چالشی بنیادین مواجه ساخته است. این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و با رویکردی تطبیقی به بررسی این مسئله می پردازد که در فرضی که خروجی های غیرقابل پیش بینی یک الگوریتم خودمختار منتهی به تحقق رفتار مجرمانه گردد، قابلیت انتساب و بار مسئولیت کیفری بر چه مبنایی قابل توجیه است. یافته های تحقیق نشان می دهد سامانه های هوش مصنوعی در ساختار کنونی نظام های حقوقی فاقد ادراک، قصد مجرمانه و اهلیت جزایی مستقل بوده و اعطای «شخصیت حقوقی الکترونیکی» به تنهایی پاسخگوی فلسفه بازدارندگی و تحمیل مجازات های سنتی نیست. با این حال، تکیه صرف بر مدل های کلاسیک مانند «سبب اقوی از مباشر» یا «تسبیب» در مواجهه با سیستم های یادگیرنده ای که رفتار آن ها از دایره پیش بینی طراح و کاربر خارج می شود، با خلا جدی در احراز رابطه سببیت مواجه است. از این رو، پژوهش حاضر نتیجه می گیرد که گذار از پارادایم تقصیر کلاسیک به سوی الگوی مسئولیت ناشی از نقض تکالیف مراقبت و نظارت (احراز خطای سازمانی و مسئولیت سخت گیرانه برای طراحان و بهره برداران)، توام با اعمال ضمانت اجراهای ناظر بر شخص حقوقی پشتیبان، کارآمدترین چارچوب برای پر کردن شکاف بی کیفرمانی در جرایم مرتبط با فناوری های خودمختار خواهد بود.

کلیدواژه ها:

سامانه های هوش مصنوعی ، مسئولیت کیفری ، عنصر روانی ، قابلیت استناد جرم ، فاعلیت الگوریتمی ، تقصیر کیفری ، الگوریتم های خودمختار.