<span lang="FA">تحلیل بازنمایی های چندبعدی در قالیچه های محرابی قاجاری کاشان

بازنمایی در حوزه هنر، فرایند بازتاب و بازتولید واقعیت، اندیشه و هویت در قالب های نمادین و تصویری است. اهمیت این فرایند در آن است که آثار هنری را به بستری برای انتقال مفاهیم فرهنگی، دینی و اجتماعی بدل می کند و امکان خوانش لایه های پنهان اندیشه و باورهای جمعی را فراهم می سازند. ازاین رو، بررسی بازنمایی در آثار هنری، به ویژه در دست بافته ها، برای شناخت نحوه بازتاب هویت و گفتمان های فرهنگی هر دوره ضرورت دارد. مسئله بازنمایی در آثار هنری، به ویژه در قالیچه های محرابی دوره قاجار در کاشان، با مولفه هایی چون فرهنگ، هویت، باورهای دینی و ایدئولوژی حاکم ارتباط دارد. این بازنمایی ها اغلب به صورت غیرمستقیم و از طریق مضامین عرفانی، مذهبی، صوفیانه، اسطوره ای و نمادین در ساختار بصری قالیچه ها ظاهر می شوند و بستری برای انتقال مفاهیم فکری و اعتقادی فراهم می کنند. لایه های معنایی برآمده از زمینه های بومی، تاریخی و اجتماعی زمینه ساز شکل گیری بازنمایی هایی هستند که مضامین ایدئولوژیک و هویتی دوره قاجار را در قالب گفتمان های نمادین تلویحا بازتاب می دهند. این بازنمایی ها با وجود استقلال مفهومی، در پیوند با یک دیگر ساختار ایدئولوژیک اثر را شکل می دهند. نقوش نمادین محراب و متن قالیچه های محرابی کاشان، به مثابه رسانه ای فرهنگی، حامل پیام های رمزی برگرفته از تاریخ و حافظه جمعی ایرانیان مسلمان است؛ پیام هایی که در بازتولید گفتمان قدرت و مشروعیت بخشی به ایدئولوژی حاکمان جلوه گر شده اند. هدف این پژوهش شناسایی دیدگاه های هنری و فرهنگی دوره قاجار؛ نحوه به کارگیری آن ها توسط طراحان و قالی بافان کاشان و بررسی بازنمایی نمادین و غیرمستقیم نشانه ها و لایه های اجتماعی وابسته به ساختار حکومتی آن دوره است. تحقیق حاضر با رویکرد توصیفی تحلیلی و در چارچوب پژوهش کیفی انجام شده است. داده ها از منابع کتاب خانه ای گردآوری شده اند تا به این پرسش ها پاسخ داده شود: نمادها و نشانه های قالیچه های محرابی کاشان بازتاب دهنده کدام مولفه های هویتی اند و فرایند بازنمایی در این قالیچه ها چگونه و با چه شیوه هایی صورت گرفته است. نتایج نشان می دهد عناصر زیبایی شناختی برگرفته از طبیعت، معماری محراب، نقوش نمادین و نشانه های هویتی ایرانی، میانجی هایی موثر در شکل گیری بازنمایی های اسطوره ای، ذهنی، اجتماعی و واقع گرایانه بوده اند.

کلیدواژه ها:

بازنمایی ، هویت ، قالیچه محرابی ، دوره قاجار ، کاشان