<span lang="FA">جرم قاسان و صردقاسان: کاشان در منابع کهن

منطقه کاشان از برای جای­گیری در میان راه­های فلات میانی ایران و برخورداری از دو بخش بیابانی و کوهستانی و مگر این ها، هماره جایگاهی ارزشمند در جغرافیای سیاسی ایران داشته است. یافتن چرایی نام­گذاری این پهنه به «کاشان» ما را به بیابان­های تاریک گمانه­زنی خواهد کشاند. در سده­های نخست هجری و بیش­تر در نوشته­های تازی از این پهنه با دو فرنام رستاق «جرم قاسان» و «صردقاسان» یاد شده است. از آن جاکه نخستین­بار ابن مقفع (درگذشته ۱۴۲ه) دو زبانزد (اصطلاح) بالا را گزارش می­کند، توان پنداشت که این نام­گذاری در ایران پیش از یورش تازیان نیز کاربرد داشته است. از منطقه کاشان تا سده چهارم و پنجم هجری هم چنان با همین دو نام یاد می­شود. «رستاق» برابر «ناحیه» یا بخشی کوچک تر از «کوره» و دربردارنده چندین «قریه» بوده است. رفته­رفته از سده چهارم هجری، به جای این دو نام آمیخته، از نام یگانه «کاشان» بهره گرفته می­شود. نگاه به نوشته­های سده­های میانی نشان می­دهد که کاشان، دیگر نه رستاقی از رستاق­های اصفهان یا قم، بلکه مدینه­ای دربردانده چندین قریه و دارای مسجد جامع و منبر، مدرسه، حاکم، برج و بارو به شمار می­آید. جستار پیش رو به روش توصیفی تحلیلی و بر پایه خوانش و بررسی نوشته­های تازی و پارسی سده­های دوم تا ششم هجری می­کوشد روزگار این دگرگونی و چرایی آن را روشن نماید. توان پنداشت که پیوستن چند قریه پیرامون کاشان به آن، گسترش مذهب تشیع به­ویژه در بخش مرکزی کاشان، و شکوفایی اقتصادی آن جا سبب شده است از دو «رستاق» گرم­کاشان و سردکاشان، با نام «کاشان» یعنی «شهر»ی دربردارنده چند «دیه» یاد شود.

کلیدواژه ها:

قاسان ، کاشان ، گرم­سیر ، سردسیر ، رستاق ، مدینه