نظریه پردازی بحران تحزب در ایران: بازخوانی اندیشه شهید بهشتی با مدل اسپریگنز

تحزب در جمهوری اسلامی ایران، به رغم تصریح قانون اساسی بر آزادی آن و تاکید تجربه انقلاب بر نقش مشارکت جمعی، با یک پدیده متناقض نما روبه رو است. واقعیت سیاسی کشور، گویای بحرانی مزمن با مشخصه هایی چون ضعف نهادی، ناکارآمدی و فقدان پایگاه اجتماعی پایدار برای احزاب است. این مسئله که چرا نهاد حزب نتوانسته به یک رکن کارآمد در توسعه سیاسی بدل شود، پژوهش پیش رو را بر آن داشته تا با هدف ارائه تحلیلی نظام مند، به بازخوانی اندیشه شهید بهشتیŠ، به عنوان یکی از معماران اصلی نظام بپردازد. برای این منظور، با بهره گیری از رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون، اندیشه ایشان در چهارچوب نظری «بحران» توماس اسپریگنز صورت بندی شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که از دیدگاه شهید بهشتیŠ، علل بحران تحزب در ایران، ریشه در عواملی چندبعدی همچون ضعف ساختاری، تداوم سنت استبدادی، نبود فرهنگ سیاسی مشارکتی و وابستگی به قدرت دارد. درمقابل الگوی مطلوب حزب در اندیشه او، نهادی است مستقل، مردمی، پاسخگو و متعهد به ارزش های اسلامی که نقش واسط میان جامعه و ساختار قدرت را ایفا می کند. نوآوری پژوهش پیش رو در نظریه مندکردن اندیشه شهید بهشتیŠ و ارائه یک مدل تحلیلی بومی برای فهم و حل بحران تحزب است که می تواند خلا موجود در مطالعات پیشین را پوشش دهد. درنهایت این پژوهش استدلال می کند که عبور از این بحران، نیازمند اصلاحات ساختاری، بازتعریف کارکردی احزاب و نهادینه سازی مشارکت سیاسی آگاهانه بر پایه الگوی ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

شهید بهشتیŠ ، تحزب ، مردم سالاری دینی ، نظریه اسپریگنز ، مشارکت سیاسی