بررسی دیدگاه استاد مطهری تغییر در دین یا معرفت دینی (تطبیق با نواندیشان مسلمان، سروش، ابوزید و آرکون)

پژوهش حاضر به بررسی و تحلیل تطبیقی دیدگاه های مرتضی مطهری درباره تغییر در معرفت دینی و پویایی دین می پردازد. مطهری باتکیه بر فلسفه ی اصالت وجود و حرکت جوهری صدرایی معتقد است که دین، به عنوان یک حقیقت الهی، ثابت است؛ اما معرفت دینی انسان ها تحت تاثیر اقتضائات زمان و مکان دچار تحول می شود. وی برخلاف برخی نواندیشان مسلمان مانند سروش، ابوزید و آرکون، این تغییر را صرفا محصول شرایط اجتماعی نمی داند؛ بلکه آن را ناشی از پویایی و ظرفیت های درونی دین می شمارد. در این پژوهش، ابتدا تعاریف دین و معرفت دینی بررسی شده، سپس دیدگاه های مطهری در پرتو فلسفه ی اسلامی تحلیل می شود. مطهری برای دین دو بخش ثابت و متغیر قائل است. به عبارتی، وی با پذیرش تغییر در معرفت دینی، قائل به نوعی پویایی در خود دین نیز هست؛ مشروط بر اینکه این پویایی از درون و بر اساس ساختارهای دین و نه تحمیل از بیرون صورت گیرد. وی با تبیین قاعده تزاحم، عناوین ثانویه و اختیارات حاکم نشان می دهد که دین در عین حفظ اصول بنیادین، ظرفیت انطباق با شرایط متغیر را دارد. این پژوهش به اختصار نقاط اشتراک و افتراق میان دیدگاه مطهری و نواندیشان مذکور را بررسی می کند و نشان خواهد داد که رویکرد مطهری به تغییر، در عین پویایی، چهارچوب های مشخصی را رعایت می کند که مانع از دگرگونی در اصل دین می شود.

کلیدواژه ها:

دین ، معرفت دینی ، تغییر ، مرتضی مطهری ، اصالت وجود