آینده صنعت مخابرات ایران در مواجهه با تحولات کلان: شناسایی پیشران های حیاتی زیست بوم کسب و کار

هدف: خدمات نوین مخابراتی مبتنی بر فناوری های نسل پنجم و ششم ارتباطات و اینترنت اشیا، صنعت مخابرات را در آستانه تحولی بنیادین قرار داده اند. در بستر ایران، وجود محدودیت های نهادی، چالش های تامین مالی و عدم قطعیت های محیطی، ضرورت شناسایی نظام مند عوامل کلان موثر بر بوم مدل کسب وکار این خدمات را با رویکرد آینده پژوهی برجسته می سازد. ازاین رو، هدف این پژوهش شناسایی، اولویت بندی و تحلیل ساختار روابط متقابل این عوامل در صنعت مخابرات ایران است.پیشینه: مطالعات پیشین عمدتا بر ابعاد فناورانه یا بازار خدمات مخابراتی تمرکز داشته اند و کمتر به تحلیل یکپارچه عوامل کلان محیطی و ارتباط آن ها با بوم مدل کسب وکار پرداخته اند. همچنین، استفاده هم زمان از روش های اجماع سازی خبرگان و تحلیل ساختاری برای تبیین روابط میان این عوامل، در ادبیات موجود کمتر مورد توجه قرار گرفته است. این پژوهش تلاش می کند این خلا را با رویکردی ترکیبی پوشش دهد.روش پژوهش: پژوهش حاضر با بهره گیری از رویکرد ترکیبی دلفی فازی و تحلیل ساختاری MICMAC انجام شده است. در مرحله نخست، از طریق مرور نظام مند ۸۷ منبع علمی، ۳۴ عامل اولیه در شش حوزه شناسایی شد. سپس، فرآیند دلفی فازی در سه دور و با مشارکت ۱۳ نفر از خبرگان حوزه های مخابرات، تنظیم گری، فناوری و دانشگاه اجرا گردید که به تایید نهایی ۴۰ عامل با سطح اجماع قابل قبول (میانگین ضریب تغییرات ۱۳.۲ درصد) انجامید. در مرحله بعد، به منظور تحلیل روابط متقابل عوامل، ماتریس تاثیرات متقابل ۴۰×۴۰ تشکیل و با استفاده از روش MICMAC تحلیل شد.یافته ها: نتایج نشان داد که عواملی نظیر تحریم ها، امنیت و حریم خصوصی و دسترسی به منابع مالی، از بالاترین اولویت برخوردارند. تحلیل MICMAC نیز بیانگر آن است که عوامل کلان عمدتا در خوشه های سیاستی–نظارتی، مالی–اقتصادی و فناورانه متمرکز بوده و نقش پیشران های اصلی سیستم را ایفا می کنند، درحالی که عوامل بازار و اجتماعی بیشتر ماهیت پیامدی دارند.نتایج: بر اساس یافته ها، عوامل کلان محیطی به طور مستقیم با اجزای اصلی بوم مدل کسب وکار، شامل منابع کلیدی، ساختار هزینه، جریان های درآمدی و ارزش پیشنهادی، در ارتباط هستند و مسیر آینده آن ها را تعیین می کنند. نتایج این پژوهش می تواند مبنایی برای تدوین سیاست های تنظیم گری آینده نگر، طراحی مدل های کسب وکار پایدار و توسعه سناریوهای راهبردی در افق آینده پژوهی در صنعت مخابرات ایران فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

خدمات نوین مخابراتی ، ۵G/۶G ، اینترنت اشیا ، تحلیل ساختاری MICMAC ، بوم مدل کسب وکار